ҚАЗАҚ ТІЛІН ОЙЫН ТҮРІНДЕ ОҚЫТУ

  • 19.03.2019
  • 141 рет оқылды
  • Пікір жоқ

Талғат Төлегенов,
«Тұран» университетінің доценті,
филология ғылымының кандидаты

Британдық тәрбиеші Джон Локк: «Бұл балаларға арналған ойын баруға не үйренуге болатын нәрсені айналдыра алатын тамаша өнер», – деп жазады. Бұл тұжырым студенттік аудиторияға да қатысты – өйткені, ойын-білім беру технологиялары бүкіл әлемде кеңінен қолданылады, әсіресе ағылшын тілін үйренуде.
Әртүрлілік кез-келген жақсы тренинг-тің қажетті ерекшелігі болып табылады. Себебі ол оқуға деген қызығушылықты сақтауға көмектеседі және мұғалім үнемі тиімді құралдар мен жұмыс әдістерін іздестіруі керек. Бұл әдістердің бірі – тілдің коммуникативтік функциясын ашу үшін табиғи жағдайлар жасайтын ойындар, қызықты тапсырмалар, юморлық әндер және т.б. арқылы оқытуды ұйымдастыру.
Орыс аудиториясында қазақ тілін оқыту әдістемесі ескірген және консерва-тивті, бұл мәтіндерді есте сақтауға негізделген. Сондықтан, ауызша сөйлеуді дамыту тіл үйрету тәжірибесінде маңызды орынға ие болуы керек. Ойынның түрлі түрлері: рөлдік ойындар, режиссерлік, бәсекелестік ойындар, фонетикалық, лексикалық және т.б. Ойынның көмегімен ұғым жақсы дайындалады, лексикалық және грамматикалық материалдар белсендіріледі, ауызша сөйлеу дағдылары дамытылады.Ойын тілін үйренудің әдістері даму перспективаларына ие және жақсы нәтижелер береді.
Ойнату тілін білуге ​​болады. Ойындар белгілі бір грамматикалық немесе лексикалық материалды өту үшін оқушыларды дайындау деңгейіне сай болуы керек. Сабақтың тақырыбына байланысты мен ауызша компонентпен, бәсекелестік ойындармен, талқылаумен айналысатындармен, студенттерге қызығушылық танытатын әндерді, тіл үйренудің жаңа және ерекше мүмкіндігін пайдаланатын түрлі рөлдік ойындарды қолдандым. Бұл жағдайда сіз ағылшын тілін үйренудің ең жақсы тәжірибесін пайдалана аласыз. Мысалы, тіл үйренудің бастапқы деңгейінің студенттеріне келесі ойындар ұсынылуы мүмкін.

Танысу

Оқушылар өздерінің аты-жөнін қағазға жазады және мұғалімге береді. Мұғалім оны азайтылған түрде араластырады және оларды оқушыларға таратады. Әрбір студенттің аты-жөні қағаз бетінде қабылданады және оны аудиторияға таныстырады. Мәселен, «Оның аты-жөні: Игорь Сергейұлы, тегі: Петров. Ол бірінші курста оқиды. Ол Халықаралық Бизнес университетінің студенті. Ол 17 жаста. Ол менеджмент мамандығында оқиды. Ол менеджмент-124 тобының студенті. Ол болашақ менеджер». Бұл ойында студенттер оқушыларды қалай таныстыруды үйренеді, қажетті қазақ тіліндегі сөздерді және сөйлемдерді білуге ​​үйренеді, сондай-ақ басқа оқушылар дайындаған таныстыру үлгісін үйренеді. Сонымен қатар олар өздерінің жұмыс лексикасына бейресми сөздер жазады және сөздік қорын кеңейтеді.

Оны көрсетіңіз

Бұл ойында студенттер екі немесе үш топқа бөлінеді, ал, бір студент бөлек отырады. Олар белгілі бір етістіктен тұратын тапсырма бойынша кез-келген қозғалысты орындайды. Мысалы, секір, жүгір, оқы, ұйықта, отыр, күлімсіре, ашулан, жаз, жыла, көзіңді жұм, ән айт, бұрыл, т.б. …Бұл ойын ережесі етістіктер тақырыбын оқығанда қолданылады – кез-келген әрекетті орындау арқылы, студенттер белгілі бір етістіктерді үйренеді.

Ол не істеп жатыр?

Бұл сабақты етістік тақырыбында да қолдануға болады. Жағдай қарапайым: бір студент тақтаға шығып, әртүрлі қимылдарды орындайды, ал, қалғандары етістікте. Мысалы, тұр, жүріп келеді, жүгіріп келеді, отыр, оңға бұрылды, солға бұрылды, жазып тұр… Мұғалім қателіктерді түзетеді, сабаққа белсене қатысу арқылы жауаптарды бағалайды.

Туыстық атаулар

Әрине, туыстары жоқ адам жоқ, басты тақырыптардың бірі – туыстық қатынас. Сондай-ақ, белгілі бір адамның туыстарының есімдері белгілі бір туыстары және, тиісінше, басқалардан өзгеше болуы мүмкін екенін атап өткен жөн. Әрбір студент туыстарының парағына жазады және оларға туыстарының есімдерін жаза білуі керек. Мысалы, әке, ана, қарындас, іні, нағашы, жиен, сіңлі, аға, әпке, ата, немере … Сондай-ақ, студенттерге өздерінің ата-тегін, шежіре түріндегі ата-бабалардың аттарын жазуды үйретуіңізге болады.

Дауыспен іздеңіз

Бір студент топтан шығып, топқа теріс қарап тұрады. Қалғандары оған сұрақ қояды. Студент сұраққа жауап беруі және сауалнамашының атын атауы тиіс.
Сипаттама беру – мінездеме
Тақтаға мысық, ит немесе басқа жануарлардың суреттері орналастырылған. Әр команда сипаттама береді. Көптеген анықтамалармен ұжымды ұтып алыңыз. Бұл ойын сын есімін зерттегенде, сын есімді салыстыру деңгейінде қолданыла алады.

Сөздік қорың қанша?

Онда екі немесе үш команда қатыса алады. Мұғалім берген тақырып бойынша әрбір команда оған белгілі барлық сөздерді жазады және оқушылардың сұрақтарын анықтайтын мұғалімге жауап береді. Мысалы, көкөніс; жеміс-жидек; сын есім; етістік; дәрісханада. Командалар арасындағы бәсекелестік пен бәсекелестікке негізделген бұл бірлескен жазбаша жұмыс осы тақырып бойынша көптеген сөздерді іздейді. Бір конкурстан кейінгі кезге қарай студенттер қосымша сөздерді оқып, есте сақтауға тырысады және бұл ойын сөздік қорын толтырады.

Әңгіме құрастыру

Мұғалім тақтаға бірнеше сөз жазады. Әрбір студент осы сөздерді пайдалана отырып, өздігінен сөйлем құрастыруы тиіс. Мысалы, оқу, келу, достар, бару, ағылшын тілі, Қазақстан. Немесе: экономика, пайдалы кендер, бай, кедей, дамыған, ақша, несие, қаржы, мәтін жазу өнерін дамыту.

Аудармашы

Бұл ойында студенттер үш топқа бөлінуі мүмкін. Олардың біреуі аудармашы, ал екіншісі қазақ және ағылшын тілдерін біледі. Ойын жағдайын жалғастыру үшін ойынға қатысушылардың орны ауыстырылады. Аударуға арналған тақырыптарды қатысушылар өздері таңдауы мүмкін. Бұл ойын ауызекі тілдесу мен тіл үйренуді дамыту үшін маңызды. Жоғарыда аталған ойындар қазақ тілінің әртүрлі деңгейлерінде топтарда қолданылуы мүмкін. Ол үшін ойын мазмұны әр түрлі болуы және тілдік деңгейге сәйкес күрделене түсуі мүмкін. Ойын студенттердің бір-бірімен байланысуына және мұғалімге тілдік серіктестікте теңдік жағдай жасайтындығын, оқытушы мен студенттің арасындағы дәстүрлі тосқауылдың бұзылуын қалайды.
Ойын студенттері уайымшыл, өзіне-өзі сенімсіз оқушыларға сөйлеуге және психологиялық тосқауылдарды жеңуге мүмкіндік береді. Ал, тілді жоғары деңгейде оқитын студенттер арасында әр түрлі пікірталастар мен күрделі платформалар қолданып, өз ойларын ашық және көп қырлы білдіруге мүмкіндік береді.

Тілдік ортада ән салу

2014 жылы «Тұран» университетінде қазақ халық аспаптарының ансамблін ұйымдастырдық. Оған кіру қарапайым болды. Қазақ тілінің сабақтарында мен цифрлық ноталар әдісіне сай домбыраны қалай ойнауды үйренуді қалайтындарға бір ай дәріс бердім – бір ай бойы оқушылар қазақтың күйлерін орындады. Олардың ішінде басқа ұлт өкілдері, сондай-ақ алыс шетелден, әсіресе Тәжікстаннан келген бірнеше студент болды. Ұлттық музыкалық ортаға ену, сөзсіз, студенттерге қазақ тілін үйренуге көмектесті.
Домбыра ойнап жүрген жігіттердің кейбіреулері осы құралды өздері үшін сатып алып қана қоймай, олармен бірге шетелде де өткізді. Шынында да, қасиетті домбыра тек қазақтардың ғана емес, қазақстандықтардың өмірінде де лайықты орынға ие бола алатын мәдени жетістік емес пе, сондай-ақ басқа ұлттар өкілдері де насихаттаумен айналысады. Әрине, домбырада ойнауды үйрену қазақ әндерін орындаумен жалғасты. Диалогтық сипатта әндер, жеке әндер, хор, дуэт.
Мәселен, «Еркем-ай» әніне жазылған мына өлеңге, студенттер Полина Зеленцкая және Дима Бирюков Наурыз күндері сәтті өнер көрсетті.
Мен боламын Поля ақын –
Надя апайдың сіңлісі.
Мен боламын Дима ақын –
Ақындардың ірісі.
Қайырмасы:
Money-money көп болсын!
Көңілдерің тоқ болсын!
Ойнап-күліп осындайда,
Уайымдарың жоқ болсын!
Біз сөйлейміз барлық тілде:
Пардон, мерси, dankeschon.
Ойнап бізбен, күлмесеңіз,
Үйіңізге қайтқан жөн.
Амандассақ көріскенде:
Goodmoning, боңжур деп,
Қоштасамыз қайтар кезде:
Aufwiederschen деп.
Құттықтаймыз Жаңа Жылмен:
«Happy new year!» – айтамыз.
«See you soon» – ды айтқаннан соң,
Үйімізге қайтамыз.
Біз тойлаймыз Жаңа Жылды,
Тамсандырып талайды.
Әттең, шіркін мұндай күндер
Жиі-жиі, болмайды.
Менің бақылауым бойынша, студенттерге қазақ әндерін орындап, тілдегі материалдарды үйреніп, оқып үйрену оңайырақ. Оқуды үйрену барысында, студенттер мәтінді бірнеше мәрте оқиды, оқуға және айтылу ережелерін ерікті түрде игереді. Музыка арқылы, яғни ән айту арқылы тілді үйрету өте тиімді. Оқуға түскен студенттер тек қана музыкалық мәдениетті ғана емес, қазақ халқының әдебиетін, әдет-ғұрыптары мен салт-дәстүрлерін де игеретін болады.
Пайдаланылған әдебиет:
Т.Қ.Төлегенов, Алан Прицлав. Языковая практика в играх – Алматы, 1998 ж.

Алдыңғы «
Келесі »