Ұлы даладағы мыңжылдық тарихтың жаңа дәуірі

  • 10.01.2017
  • 184 рет оқылды
  • 2

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзі

Қымбатты отандастар!
Баршаңызды ең ұлы мерекеміз, әрі елдігіміздің асқар асуы – Тәуелсіздіктің 25 жылдығымен шын жүректен құттық­таймын!
Біз 1991 жылы 16 желтоқсанда Тәуел­сіздігімізді жер жүзіне жариялап, күллі әлемге паш еттік.
Алдымен көне түріктің бөрілі байра­ғының мұрагері – Көк Туымызды Біріккен Ұлттар Ұйымының төрінде желбіреттік.
Әнұранымызды әлем көгінде әуелет­тік, Елтаңбамызды мәңгілік мөрге айнал­дырдық.


Төл теңгемізді енгізіп, Ата Заңымызды қабылдадық, Қарулы Күштерімізді құрып, Шекарамызды шегендедік.
Мемлекеттік тілімізді әлемнің ең биік мінберінен сөйлеттік.
Біз 1500 жыл бұрын Күлтегін ұсты­нын­да жазылған «Мәңгілік Ел» ұғы­мын жалпыұлттық идеяға айналдырып, ЕЛДІ­ГІМІЗДІҢ 15 ҒАСЫРЛЫҚ ТАМЫРЫНА НӘР БЕРДІК, мәңгі жасыл етіп гүл­ден­дірдік.
Терең тарихымыз бен мыңжылдық болашағымызды сабақтастырып, Мәңгілік Ел болудың дара жолына түстік.
Бүгінде біз – ана тілімізді түлетіп, ата дінімізді оралтқан айшықты елміз.
Тағылымды тарихымызды түгендеген жоралы жұртпыз, барша қазақтың басын біріктірген бәтуәлі ұлтпыз.
Біз – даламыз бен қаламызды бірге көр­кейткен қуатты халықпыз, Арқа төсіне Тәуелсіздігіміздің салтанатты символы – ел­ор­дамызды орнатқан жасампаз жұрт­пыз.
Достықтың дара дәстүрлерін дамытқан біртұтас ұлтпыз, көршімен тату, шалғаймен сыйлас өмір сүрудің өнегесін көрсетіп, салиқалы сыртқы саясатын жүргізген ұлағатты ұлыспыз.
Біз – әлемдік қарусыздану ісінің тізгінін ұстаған көшбасшы халықпыз, алыс болашаққа көз тіккен мерейлі мем­лекетпіз.
Тұғыры мығым, мәртебесі биік Тәуелсіз Қазақстанды біз бәріміз бірге жасадық.
Мен бүгінгі мерейлі сәтте ел дамуына үлес қосқан әрбір отандасыма айрықша ықыласымды білдіремін.
Киелі, осы ұлы мемлекет құруға, елді біріктіруге, жасаған шаруамызға Алатау­дың баурайындағы азаттықтың алтын бесігі – алматылықтар, жағасын қарт Кас­пийдің толқындары сүйген мұнайлы өлке – атыраулық және маңғыстаулық ағайын, өндірісті өңір – ақтөбеліктер үлкен үлес қосты.
Кеншілер мекені – қарағандылықтар, байтақ даланың қос жұлдызы – сұлу Көк­ше мен Баянауыл өлкелерінің және шырайлы Шымкенттің тұрғындары толассыз тер төкті.
Жер жәннаты Жетісу халқы мен Ақ жайық ару мекен – батысқазақстандық бауыр­лар, асты мен үсті тарихи және табиғи бай­лыққа толы кенді Алтай өңірі мен талай тарихтың куәсі – Жамбыл тұрғындары ерен еңбектің үлгісін көрсетті.
Аралы оралып, ақ күріші жайқалған Сыр өңірі, аймағы әрлі, топырағы нәрлі алтын дән даласы – Қостанай мен Солтүстік Қазақстан тұрғындары аянбай еңбек етті.
Азаттығымыздың айшықты айғағы – астаналықтар жасампаздығын паш етті.
Сіздердің әрқайсыңыздың еңбектеріңіз Тәуелсіздіктің тұғырын нығайту жолында маған ересен күш қуат берді.
Риясыз сенімдеріңіз бен шексіз қолдау­ларыңыз елім үшін түн қатып, түс қашқан қиын күндерде маған үлкен тірек болды.
Мен 25 жыл бұрын, 1991 жылғы 10 желтоқсанда, Қазақстан Республикасының Президенті қызметіне ресми кірісер сәтте «Елім үшін, халқым үшін, Қазақстаным үшін тарихтың қай сынағына да тәуекел деп бас тігуге дайынмын», деген едім.
25 жыл өткеннен кейін, Тәуелсіздіктің ұлы тойында осы сөзімді сол күйінде қай­та­лағым келеді.
Мен үшін туған Қазақстаныма қалт­қысыз қызмет етуден артық бақыт жоқ.
Қымбатты отандастар!
Құрметті қонақтар!
Бүгін мен барша халқымызды Отаны­мыздың ұлы мерейтойымен құттықтаймын! Бұл – барлық қазақстандықтардың жалпыға ортақ салтанаты. Тәуелсіздіктің 25 жылы – біздің буынның уақыт өлшеміне сыймайтын теңдессіз ерлігі.
Тәуелсіздік – миллиондардың қанатты үміті және орындалған ғасырлық арманы.
Осы мерейтойлық жылда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңе­сіне сайлануының символдық мәні бар. Біз өзіміздің егемен жолымызды бұрынғы Одақтың 15 жарықшағының бірі ретінде бастадық. Тәуелсіздіктің 25-ші жылдығын біз жаңа жаһандық рөлде қарсы алып отырмыз. Мен сіздерді осы жаңа жауапты миссиямен де құттықтаймын!
Парламенттің Тәуелсіздіктің 25 жыл­дығы Декларациясын қабылдауы біздің ұлы жетістіктеріміз бен жеңістеріміз және болашаққа белгіленген бағыттарымыз көрініс тапқан маңызды саяси-құқықтық құжат болып табылады.
Қазір тікелей эфирден біздің салтанат­ты жиналысымызды бүкіл еліміз көріп отыр. Сондықтан осы күрделі жылдарда Отанымыздың игілігі жолында бір­тұтас отбасы секілді жұмыла жұмыс істеген баршаңызға шын көңілден шыққан риза­шылығымды білдіргім келеді.
Еліміздегі барша қазақстандықтарға, қазір теледидар экранының алдында отырған әр қала мен ауылдағы адамдарға, тіпті, осы мерекелі күндері жұмыстарын жал­ғас­тырып жатқандардың бәріне, барша азаматтарға – жұмысшылар мен фермерлерге, мұғалімдер мен дәрігерлерге, ғалымдар мен кәсіпкерлерге, өнер және мәдениет қайраткерлеріне, мемлекеттік қыз­меткерлер мен әскери қызметкерлерге, жастарымызға ризашылығымды білді­ремін. 
Қымбатты менің отандастарым!
Бүгінде Тәуелсіз Қазақстан – табысты, гүл­денген мемлекет және бізді бүкіл әлем таниды. Ал 1991 жылы жағдай мүлдем басқаша еді. Алдымызда қатаң дилемма тұрды: «Боламыз ба, жоқ әлде бордай тозамыз ба?» – деген. Еліміз «жабайы капита­лизмге» қарай бет алып бара жатты.
Әкімшіл-әміршіл экономиканың коллапсы миллиондаған адамды өмір сүру мүмкіндігінен айырды. Түрлі сарапшы-сымақтар мен саясатшы-сымақтардың дауыстары жан-жағымыздан тез ыдырайтыны­мыз бен азамат соғысы туралы айтып, қорқытып-үркітумен болды.
1990 жылдан бастап Қазақстаннан 3 миллион 568 мың адам көшіп кетті. Іс жүзінде, жыл сайын бір-бір қаладан кетіп жатты. Сол жылдары ел халқының саны 17-ден 14 миллион адамға дейін азайды. Бұл экономикамызға қосымша соққы болып тиді. Әлемге біз қызық емес едік, әрі керегіміз де шамалы болатын.
Бүгін осының барлығы 25 жыл бұрын ғана болды дегенге сену қиын. Бірақ бәрі де дәл осылай болып еді! Жастардың қазіргі буынына бұл – өткен тарих. Бірақ ересек буын осы драмаға толы кезеңдерді жақсы біледі.
Біз өзінің іс-қимылы мен мүмкіндіктері қатаң шектелген әлемдегі аса кедей ел­дер­­дің бірі болдық. Ал бүгінде барлық қиын­­дық­тарды бірге еңсеріп, қуатты бола түстік.
Мен өзімнің жеке архивімнен бір адам­ның – солтүстікқазақстандық фермер Геннадий Иванович Зенченконың екі хатын тауып алдым. Алғашқысын мен осыдан ширек ғасыр бұрын, 1991 жылы алыппын. Геннадий Иванович сол кезде былай деп жазыпты:
«Құрметті Нұрсұлтан Әбішұлы!
Біз қазір бүкіл республикамыз үшін күрделі кезең екенін білеміз. Ашығын айтсам, ауылда да жағдай өте ауыр. Қазір біздегі 2,5 мыңнан астам ұжымшарлар мен кеңшарлардың жағдайлары сын көтермейді. Жақында халықпен кездескен кезіңізде Сіз былай дедіңіз: «Ота­ның мықты кезде оны сүю де жеңіл әрі жағымды. Отаныңды сын сағатында сүй­­ген анағұрлым маңыздырақ». Біз сын сағаты туғанын түсінеміз, бірақ Сіз­дің балаларымыз бен немерелеріміздің ба­қытты да бақуатты өмір сүрулері үшін Қазақстанды өсіп-өркендеген мемлекетке айналдыратыныңызға сенімдіміз. Біз тек Сізге деген сеніммен ғана тіршілік кешудеміз!».
***
Геннадий Ивановичтің екінші хаты, бүгінде ол «Қазақстанның Еңбек Ері», үсті­міздегі жылдың басында келді.
«Құрметті Нұрсұлтан Әбішұлы!
«Біз Сіздің Қазақстанды өсіп-өркендеген мемлекетке айналдыратыныңызға се­німдіміз». Бұл сөз тіркесін мен Сізге осы­­дан тура 25 жыл бұрын жазған хатымда, бәріміз 1990-шы жылдардың күрделі кезең­дерін басымыздан өткеріп жатқан шақта жазған болатынмын. Міне, бүгінде, Тәуелсіздігіміздің 25 жылдығы жылында Сіз біздің барлық арман-аңсарларымызды іс жүзіне асыра алдыңыз.
Біздің әрқайсымыз Сіздің алдыңызда қарыздармыз. Менің өз шаруа қожалығым бар. Бұл – менің өмірім, менің жұмысым, менің табысым мен отбасымның игілігі. Бүгінде немерелерімнің өзі жер емгеннің жерде қалмайтынын түйсіне бастады. Біз бүкіл еліміз бойынша мыңдаған гектар орман өсіріп, жаңа елорда, жолдар, зауыттар мен фабрикалар салдық!
Сіз – біздің мәңгілік Елбасымызсыз! Сізге еңбегіңіз үшін, өзіңіз құрған Қазақ­стан үшін рахмет айтамыз және басымызды иеміз».
***
Геннадий Иванович соңғы кездері ауырыңқырап жүр. Бүгін осы залда оның ұлы отыр. Ол – осы шаруашылықты жүр­гізетін Геннадий Геннадиевич Зенченко. Сізден менің атымнан Геннадий Ивановичке тез сауығып кетсін деген тілегімді жеткізуіңізді өтінемін!
Осы хаттарда біздің Тәуелсіздіктің 25 жы­лындағы барлық өміріміз көрініс тапқан! Қазақстан бизнесі «капитандарының» табыстары мен нақты өмірбаяндары – бү­гінде баршаға мәлім.

***
Әйгілі балуан Жақсылық Үшкемпіров ауыл шаруашылығына бет бұрып, асыл тұқымды мал бордақылайтын кешен мен қасапхана ашты.
12 мың бас ірі қарасы бар Жақсылықтың шаруашылығы соңғы 3 жылда 165 тонна ет экспорттады.
Ал Исламбек Салжанов құрған «Алтын қыран» компаниясы экономикаға 300 миллион доллар инвестиция салып, 1000 адамды жұмыспен қамтып отыр.
Кәсіпкерлеріміздің әлеуметтік жауап­кершіліктері жоғары.

***
Біздің бизнесмендерімізде оларға бас­тапқы капитал бөлетін миллионер әкелері болған жоқ. Реформаларға құндылықтарды нақты адамдар берді, олар еңбектерімен өздерінің және еліміздің болашағын құрды деп мен әркез айтып келемін.
Міне, дәл сондықтан Қазақстан қазір қай кездегіден де өз күшіне сенімді көрі­неді.
Құрметті қазақстандықтар!
Отанымыздың 25 жылдық мерейтойы күні мен беделді халықаралық сарапшылар айтқан тәуелсіздіктің жеті теңдессіз табысын атап көрсетсем деймін.
Бірінші. Басты табысымыз – біз әлем картасында болмаған мемлекет – Тәуелсіз Қазақстанды құрдық. Мемлекеттік шекарамыз халықаралық деңгейде бекітілді. Мемлекеттік басқарудың Конституция негізінде жұмыс істеп тұрған тиімді жүйесі құрылды.
Бүгінде біз заманауи Қарулы Күштер мен құқық қорғау жүйесін иеленіп отырмыз. Қазақстан – ынтымақтастықтың барлық мәселелері бойынша беделді де жауапкершілікті әріптес.
Екінші. Жетекші халықаралық са­рап­шылардың пікірі бойынша, еліміз әлем­ге Қазақстанның «экономикалық ға­жайыбының» жарқын үлгісін көрсетті.
Нобель сыйлығының экономика жөнін­дегі лауреаты Финн Кидланд мырза «Қа­зақстан әлемдегі мейлінше жылдам дамып келе жатқан елдердің бірі және оның даму қарқыны таңдандырады» деп атап өтті.
2012 жылы біз әлемнің бәсекеге қа­бі­летті ең жоғары дамыған 50 елінің қа­тарына кірдік. Тәуелсіздік жылдары ішін­де экономика 20 есеге өсті. 1999 жылдан 2016 жылға дейін біздің экономикамыз үздіксіз өсіп келеді. Яғни, 25 жылдың 17 жылы – тұрақты экономикалық өсім.
Сарапшылық бағалау бойынша, Қазақстан таяу 10-20 жылда да экономика өсімі бойынша көшбасшы елдердің санатында болады. Бірақ әлемде жиі айтылып жүрген қазақстандық ғажайыптың мәні одан да тереңде жатыр.
Біріншіден, меншік иелері мен кәсіп­керлердің өсіп келе жатқан жаңа табы табысты жұмыс істеуде. Елде қазір 1 мил­лион 241 мың кәсіпкерлік құрылым бар. Олар ұлттық байлықтың төрттен бірін өндіреді. Дүниежүзілік банктің «Doing Business» рейтингі бойынша, Қазақстан небары 1 жылда 51-орыннан 35-орынға секірді.
Екіншіден, біз экономиканың тиімді моделін жасадық. Бізде коммуникацияның, өндірістің, электр таратудың бірыңғай жүйе­сі болған жоқ. Біз оны Тәуелсіздік жыл­дары қалыптастырдық. Автомобиль жолдары мен темір жолдар біздің байтақ еліміздің әр тарапын тікелей байланыстырмайтындай етіп салынып, барлығы да солтүстікке қарай кететін.
Қазір «Нұрлы жол» бағдарламасын жүзеге асыру арқылы біз бірыңғай көлік жүйесін құруды аяқтаймыз. Біз оны жаһандық көлік бағыттарының жаңа кү­ре­тамыры іспетті етіп салып жатырмыз. 1000 шақырым автомобиль жолы, 3000 ша­қырымға жуық темір жол төселді.
Үшіншіден, 90-жылдардың басында біз ештеңе экспорттамайтынбыз. Бүгінде 2500-ден аса өнім түрі 119 елге экспортталады. Біздің экспортымыз 46 миллиард долларды құрайды. Біз жаһандық астық қорына айналдық.
Біз екінші индустриялық бесжылдықты жүзеге асырып жатырмыз. Барлығы мың­нан аса жаңа өндірістер ашылды. Бұрын ешқашан біздің жерімізде автомобиль, локомотив, вагон, тікұшақ өндірісі және басқа да көптеген өндіріс болған емес. Бүгінде елімізде бұрын шығарылмаған 500 жаңа өнім түрін шығару ісі игерілді.
Төртіншіден, 265 миллиард доллар тікелей шетелдік инвестиция халқы­мыздың игілігіне жұмыс істеп жатыр. Теңге айналысқа енгізілген 1993 жылдан бергі 23 жыл бойы тікелей шетелдік инвес­тициялардың тұрақты келуі байқалып отыр. Бұл – әлемдік бизнестің жаһандық сенімі. Ең қиын жылдары бізге Бритиш Петролеум, Шелл, Эксон Мобилл, Шеврон, Аджип, Дженерал Электрикс, Дженерал Моторс, Миттал, Тойота, Самсунг сияқты көптеген басқа да инвесторлар келді.
Елімізге үлкен қаражат қана емес, тех­нология, ғылым әкеліп, азаматтарымызды заманауи деңгейде жұмыс істеу­ге үйреткен барлық инвесторға және Қазақстанның достарына ризамын. Біз сіз­дердің компанияларыңызбен жемісті ын­ты­мақтастықты жалғастыратын боламыз.
Бүгін мен барша қазақстандықтарды және біздің инвесторларды ғасыр жобасы – Қашаған мұнай және газ кенішінің іске қосылуымен құттықтағым келеді. Бұл – әлемдік энергетика саласында соңғы 50 жылда болған ең ірі оқиға. Еліміздің осы жаңа жеңісі Тәуелсіздіктің 25 жылдығында айрықша символдық мәнге ие.
Үшіншіден, біз бейбітшілік пен келі­сім­нің бірегей моделін қалыптас­тырдық. Жалпы халықтың қалауымен құрылған Халық ассамблеясы барлық ұлтты қана­тының астына алып, басын біріктіре білді. Ең бастысы, кез келген адам «Мен – қазақ­стандықпын, бұл – менің елім, мен мұнда ба­қы­тымды таптым!» деп айта алатын әді­летті қоғамды орнаттық.

***
Біз қасиетті ҚАЗАҚ ТІЛІ мен ҰЛТ­ТЫҚ МӘДЕНИЕТІМІЗДІҢ жаһандық гумани­тарлық кеңістікке еркін енуін қамтамасыз еттік.
Қазақтың тілі Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының төрінен естілуде.
Ол ғарыштан да естілді. Ол бүгінде ин­­тер­неттің де тілі, отандық ақпарат құ­рал­­да­­рының басым көпшілігі қазақша шы­ғады.
Естеріңізде болса, бір кезде Алматыда бір ғана қазақ мектебі бар еді.
Өткен 25 жылда елімізде қазақ тілінде білім беретін бір мыңнан астам мектеп ашылды.
Біздің тілімізді Америка Құрама Штаттары, Ұлыбритания, Германия, Қытай, Оң­түстік Корея, Мажарстан, Польша, Әзер­байжан мен Армения сияқты елдердің белді университеттерінде оқытады.
Бүгінгі таңда мектеп оқушыларының үштен екісінен астамы, студенттердің 60 пайызға жуығы мемлекеттік тілде білім алады.
Еліміз бойынша қазақ тілін оқытатын 350 орталық табысты жұмыс істеуде.
Біз өшкенімізді жандырып, жоғалтқа­нымызды түгендеген «Мәдени мұра» стра­те­гиялық жобасын жүзеге асырдық.
Елордамызда теңдессіз өнер ордасы «Астана Опера» театры мен Ұлттық Музей жемісті қызмет көрсетуде.
Тәуелсіздік жылдарында еліміздегі музей­­лердің саны екі есеге көбейді.
25 жаңа театр мен жаңа концерт залдары ашылды.
Биыл Астанада тағы бір бірегей оқу орыны – Хореография академиясы алғашқы шәкірттеріне есігін айқара ашты. Мұндай оқу орны әр бір елде ашыла бермейді. Біздегі ашылған академия дүниеде 10-шы болып саналады.
***
Төртіншіден, біз ұлы мұрамыздың ін­жу-маржанын – жаңа елордамыз Астананы болашақ ұрпақ үшін салдық. Астана – планетамызда ХХI ғасырда пайда болған бі­рін­ші астаналық қала. Елорданың миллио­нын­шы тұрғынының биылғы мерейтой жы­лы дүниеге келгені де нышандық мәнге ие.
1990 жылдардың ең ауыр кезеңдерінде Астана бізге үміт қанатын сыйлады және үлкен қиындықтарды еңсеруді үйретті. Қиын кез болатын. Бәрі жетіспейтін. Еңбекақы, зейнетақы төленбеді. Бірақ біз сол қиындықтардың бәрін ештеңеге қарамастан еңсеріп, елордамызды салдық.
Елордамыз қасиетті Тәуелсіздік рухының – Жасампаздық пен бірлік рухының қайнар көзіне айналды! Астана бүгінде өз тарихының бастауында ғана тұр. Ол біздің мемлекеттік қуатымыздың биік самғауын бейнелей отырып, жылдан-жылға ажарланып келеді. Біз оны әлемнің мәңгі қалаларының бірі ету үшін бәрін жасаймыз, өйткені Астана дегеніміз Тәуелсіздіктің киесі.
Бесіншіден, экономикалық ғажайыптың арқасында біз қазақстандықтардың әл-ауқатын шынайы өсіруге қол жеткіздік. Қазақстан халқының 35 пайызы 1996 жылы кедейшіліктің шегінде қалып қойған еді. Тәуелсіздік жылдары кедейшілік шегінде өмір сүріп жатқан тұрғындардың үлесі 12,5 есеге – 2,5 пайызға дейін қыс­­­қарды. Ең дамыған елдерде мұндай көрсеткіш жоқ.
Біз Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы бірегей идеясын табысты жүзеге асырып жатырмыз. Бізде жұмыссыздық 2,6 есеге қысқарды. Соңғы бесжылдықта біз жылда орта есеппен 270 мың жаңа жұмыс орнын ашып келеміз. Кейінгі он жарым жыл ішінде орташа еңбекақы мен зейнетақы 10 еседен астамға ұлғайды. Ауылды көтерудің ауқымды бағдарламасы жүзеге асырылды, ауылдықтардың тұрмыс деңгейі өсті.
Осы жылдар ішінде біз әлемдік эконо­микалық дағдарыстарға қарамастан әлеу­меттік салаға айрықша назар аудардық. Әлеуметтік шығыстар 25 жылда 26 миллион теңгеден 4,8 триллион теңгеге дейін өсті. Бұл ел бюджетінің 46 пайызы. Біз бұл жұмысты жалғастыра береміз.
Үкіметке келесі жылы зейнетақы көле­мін 2016 жылдың деңгейіне қатысты 20 пайызға көтеруді тапсырамын. Бұл шара 2 миллион 100 мың қазақстандықты қамтиды. Сондай-ақ, бала тууына байланысты бір жолғы мемлекеттік жәрдемақы көлемін 2017 жылғы 1 шілдеден бастап 20 пайызға өсіруді тапсырамын.

***
Біз тағдырдың жазуымен шартарапқа шашылған бауырларымыздың басын қостық.
Мемлекет тарихи Отанымен қауышқан бір миллион қазақтың басына баспана, өзіне жұмыс беріп, бар қамқорлығын жа­сауда.
Олар Тәуелсіз мемлекеттің азат азаматтары ретінде Қазақ елінің қара шаңырағына уы­ғын шаншып, керегесін жаюда.
Атамекеніне ағылған қазақтың көші 25 жылдан бері бір сәт те тоқтаған емес, қазір де жалғасуда.
Осы жылдарда халықты тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі дәйекті саясат­тың арқасында 1 миллионнан астам отбасының баспана жағдайы жақсарды.
Еліміз бойынша 2700-ден астам бала­бақша және жекеменшік шағын орталық ашылды.
Еліміздің түкпір-түкпірінде 1350 мектеп жаңадан бой көтерді.
Әлемдік деңгейдегі Назарбаев Университет жоғары деңгейдегі алғашқы мың маманды дайындап шығарды.
Барлық өңірлерде 20 зияткерлік мектеп ашылды.
«Болашақ» бағдарламасы аясында 12 мың жас өренге әлемнің ең белді оқу орындарында білім алуға стипендия берілді.
Біз осы уақытта 1300-ден астам денсау­лық сақтау нысанын салып, оларды ең заманауи құралдармен жабдықтадық.
Осы ретте, маған жақында дәрігер Нәзигүл Ырымбаевадан хат келді.
«Мен – дәрігермін, 26 жылдан бері меди­цина саласында қызмет істеймін.
Тоқсаныншы жылдардағы қиын сәттер әлі күнге дейін көз алдымда.
Мұқтаж жандарға дер уақытында жетіп, сапалы көмек көрсету біздің арманымыз еді.
Сіз сол арманымызды орындадыңыз!
2011 жылдан бері санитарлық авиация әуе кемесімен 6700 рет сапарға шығып, 8,5 мың адамға жедел көмек көрсетті.
Соның арқасында өмірге қайта оралған жандардың Сізге айтқан алғыс, баталарын тебіренбей тыңдау мүмкін емес» деп жазыпты.
Шынында да, тоқсаныншы жылдардың басындағы және бүгінгі медицинаның арасы жер мен көктей.
Жаңа емдеу орталықтарынан өзге, елімізде 49 жылжымалы медициналық кешен жұмыс істейді.
Бұл кешендер 5 жылда алыс аймақтар­дағы 3 миллионнан астам адамға көмек көрсетті.
Арнайы медициналық пойыздар 151 мың шақырым жолды жүріп өтіп, 300 мыңнан астам тұрғынға дәрігерлік жәрдем берді.
Осының арқасында ең алыс ауылдардың тұрғындары да астаналық деңгейдегі сапалы көмек алуда.
Елімізде сәбилердің дүниеге келуі 55 пайызға өсті, тұрғындардың орташа өмір ұзақтығы 72 жасқа жетті.
Қазақстан – медициналық туризм еліне айналды, бізге алыс-жақын шетелдерден науқастар емделуге келеді.
Бүйрек, бауыр, өкпе, жүрек сияқты ағза мүшелерін трансплантациялайтын күрделі операциялардың бәрі өзімізде жасалады.
Біздің еліміз жасанды жүрек орнатудан әлемде Германия мен АҚШ-тан кейінгі үшінші орында тұр.
Еліміздің медицинасын әлемдік дең­гейге көтерген екі дәрігер – Юрий Вла­ди­мирович Пя мен Серік Қуандықұлы Ақ­шолақов.
Олар күрделі зерттеулер жасап, ғылым­ға тың жаңалықтар әкелді, отандық медицинаны әлемге танытты.
Сондықтан, екеуі де Еңбек Ері атанып, құрметке бөленіп отыр.

***
Алтыншы. Қазақстан жаңа модельді ықпалдастырудың бастамашысы болды. Мен сонау 1994 жылы айтқан еуразиялық интеграция туралы идеямды жүзеге асыруға 20 жыл бойы табанды түрде ұм­­тылдым. Бүгінде біз Армения, Беларусь, Қырғызстан және Ресеймен бір­ге Еуразиялық экономикалық одаққа қатысып отырмыз.
Әлемнің ондаған мемлекеті Еуразиялық экономикалық одақпен ынтымақтасқысы, соның ішінде еркін сауда аймағын құру арқылы ынтымақтасқысы келеді. Оңтүстік Корея да, Израиль мемлекеті де біздің одақпен еркін сауда аймағын құрғысы келеді.
Еуразиялық интеграцияның маңызды аспектілері АӨСШК және Шанхай ынты­мақтастығы ұйымы сияқты Қазақ­станның бастамасымен немесе қатысуымен құрыл­ған ұйымдардың қызметінде көрініс тапқан.
Интеграция – сенім, достық, өңірдегі тұрақтылық. Сондықтан мен Еуразияның барлық елін тығыз ықпалдастыққа және серіктестікке шақырамын!
Жетінші. Бүгінде әлемдік жетекші сая­саткерлер мен халықаралық сарапшылар Қазақстанды жаһандық антиядролық қоз­ғалыстың көшбасшысы және жүйелі бітімгерші ретінде мойындайды.
БҰҰ-ның жаңа Бас хатшысы Антониу Гуттериш мырза Астанада өткен кез­десуіміз барысында Қазақстанның «диалог пен араағайындықтың бай дәстүріне ие бола отырып, БҰҰ-ға халықаралық шиеленісті азайтуға және әлемдік аренада көпір салуға көмектесетінін» атап өтті.
Қазақстаннан Тәуелсіздігінің алғашқы күнінен бастап-ақ бүкіл әлемді қамтитын идеялар таралуда. Егемендік қарсаңында біз ядролық арсеналдан бас тартып, Семейдегі ядролық сынақ полигонын жаптық. Осы оқиғамен байланысты атаулы күн бүкіл әлемде Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күні ретінде аталып өтеді.
БҰҰ Бас ассамблеясы былтыр біздің ұсынысымызбен ядролық қарудан азат әлем құру туралы жалпыға ортақ декларация қабылдады.

***
Жылдар өтеді, жаңа заман жетеді.
Түптің түбінде жаппай қырып-жою қа­руы келмеске кетеді.
Адам баласы өзіне өзі ор қазатын қа­­­тер­лі қадамынан түптің түбінде бас тар­тады.
Сол замандарда адамзат осы ұлы істің қазақ даласында басталғанын, оны қазақ баласы бастағанын алғыс айта отырып еске алатын болады деген сөз – орынды сөз.

***
Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары кеңесін шақыру туралы бастама іске асты. Қазір ол Азиядағы ең ауқымды қауіпсіздік құрылымы.
2010 жылы ЕҚЫҰ-ға біздің төраға­лық аясында әзірге ұйымның осы жүзжыл­дықтағы жалғыз саммиті – ЕҚЫҰ-ның Ас­тана саммиті табысты өткізілді. Күрделі ке­зең болған 2011-2012 жылдары біз Ислам ын­тымақтастығы ұйымына төрағалық еттік.
Қазақстан ТМД-да бірінші болып дүниежүзілік ЭКСПО-2017 «Болашақ энер­гиясы» көрмесін Астанада өткізу құқығына қол жеткізді. Оған 100-ден аса мем­лекет және 10 халықаралық ұйым қатысады.
Жаһандық қарама-қайшылықтар шиеленісіп тұрған кезде Қазақстан әлемдік қоғамдастыққа бітімгерліктің дәйекті негізделген стратегиясын ұсынды.
Ол менің «Әлем. XXI ғасыр» манифе­сімде егжей-тегжейлі баяндалған.
Біздің сыртқы саяси басымдылық­тарымыз – ХХІ ғасырдың сын-қатерлеріне төтеп бере алатын және ұзақ мерзімді ұлттық мүдделерді қамтамасыз етуге ба­ғыт­талған белсенді, жан-жақты және тең­герімді сыртқы саясатымыз өзгер­мейді.
Біздің басымдығы бар сыртқы саяси бағыттарымыз Ресеймен, Қытаймен, АҚШ-пен, Еуропалық одақпен ынтымақтастықты дамыту болып саналады.
Қазақстан Еуразияның ортасында орналасқан және Орталық Азияның бір бөлігі болып табылады.
Мұнда көп ғасырлық тарихы өзара байланысқан 70 миллиондай адам тұрады. Біздің рыноктарымыздың ашықтығы мен интеграциясы экономиканың өсуіне жол ашпақ. Сондықтан да біз өңірдің мүмкіндіктерін жүзеге асыруға тиіспіз.
Азия мен Таяу Шығыстың негізгі ел­де­­рімен өзара іс-қимылдар үлкен ма­ңызға ие.
Рекордтық қысқа тарихи кезеңде біз осынау жеті асқақ шыңдарға қол жет­кіздік.
Жаңа елдің іргесін қалаған бүгінгі замандастардың ерен еңбегі уақыт өте келе, тіпті мың жылдан кейін де ұрпақтарымызға Отанымызды одан әрі ілгерілету жолында демеу болып, септігін тигізе береді деп сенемін.
Құрметті отандастар!
Жаңа мемлекет құру мен реформалардың ең алдымен күшті президенттік билік арқылы ғана қамтамасыз етілетінін Тәуел­сіздік тарихы көрсетіп берді. Мемлекет дамуының жаңа сатысы елдегі істердің жағдайы үшін Парламент пен Үкіметтің жауапкершілігін күшейту мәселесін күн тәртібіне қойып отыр.
Қазақстан біздің Конституциямызда көрсетілгендей, президенттік басқару форма­сындағы мемлекет болған, қазір де солай және алда да солай бола береді. Сонымен бірге, өкілеттіліктерді Президент, Үкімет және Парламент арасында бөліске салу мәселесін қарайтын уақыт та келді. Арнайы комиссия осы мәселелерді зерттеп, тиісті заңдарға, мүмкін Конституцияға да өзгерістер енгізу бойынша ұсыныс енгізуі тиіс.
Құрметті қазақстандықтар!
Қазір осы залда мен өзім осыдан 24 жыл бұрын, Тәуелсіздіктің бірінші жыл­дығын мерекелеу кезінде айтқан сөзімді қайталағым келеді. «Ешкім де біз үшін Қазақстанды қайта жаңғыртпайды, ол үшін әлемдік қоғамдастықта орын алуға қол жеткізбейді, біздің өміріміздің стандарттарын көтермейді».
Бұл сөздер бүгінде де көкейкесті күйінде қалып отыр. Уақыт пен арақашықтықтарды сығымдай отырып, ХХІ ғасыр қарқынға қарқын қосуда. Бүгінде әлемде орасан зор технологиялық өзгерістер адам сенгісіз жыл­дамдықпен орын алуда. Таяудағы 15-20 жылда адамдар өмірінің барлық салалары түбегейлі түрде өзгеретін болады.
Жасанды интеллект, адамсыз басқа­рылатын көлік, 3D-баспа, гендік және биоин­женерия өнеркәсіпті, құрылысты, көлікті, ауыл шаруашылығын, қызмет көрсету саласын, медицинаны толықтай өзгертетін болады. Әлемнің бүкіл елдері біртіндеп жаңғырмалы энергия көздеріне көшпек.
Бүгін жаһандық экономиканың жаңа үлгісі туындап келеді, сонымен бірге, халықаралық қатынастардың жаңа қа­ғи­даттары да беки түсуде. Соңғы 2-3 жүзжылдықта үстемдік құрған қоғамдық салттың орнына мүлде жаңа форматтар мен даму модельдері келуде.
Сонымен бірге, ағымдағы жүзжылдық­тың динамикасында уақыттың көптеген үрейлі белгілері де бар. Біз оны байқап отырмыз. Жетекші державалар арасындағы қарсы тұрушылықтар, азамат соғыстары мен этносаралық дау-жанжалдар, терроризм, аштық пен эпидемия қатері жаңа күнделікті өмір шындығына айналды. Осыдан 7 жыл бұрын басталған жаһандық дағдарыс ешқайда кеткен жоқ. Ол күн сайын өсе түсіп отырған гипердағдарысқа ұласты.
Ашығын айтайын – елде соңғы 3 жылда қабылданған жаңа бағдарламалар мен заңдарсыз ахуал әлдеқайда шиеленісті болар еді. Мұның өзіміз қабылдаған Ұлт жоспарына да, «2050» Стратегиясына да, «Нұрлы жол» бағдарламасына да, индустриялық даму бағдарламасына да қатысы бар.
34 жылдан кейін келетін 2050 жылдың перспективасы, ол қазір алыс сияқты көрінеді – бар болғаны тарихтың шағын бөлігі ғана.
Бізде өзіміздің қайда бара жатқаны­мыз жөнінде айқын бағыт және азамат­тарымыздың өзекті мәселелерін шешу үшін нақты іс-қимылдар бағдарламасы бар. 2050 жылға дейін біз әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына енетін боламыз. Қазақстан орта тап үлесі басымдыққа ие елге айналмақ. 2050 жылға қарай шағын және орта бизнес ІЖӨ-нің бүкіл көлемінің кем дегенде 50 пайызын өндіретін болады.
Ол үшін қазір Ұлт жоспары шеңберінде бизнесті жүргізу үшін қолайлы жағдайлар жасалуда, инфрақұрылым жаңғыртылып, адами капиталға инвестициялар ұлғай­тылуда.
Ұлттық экономиканың өсуі еңбек өнімділігін ұлғайту арқылы қамтамасыз етілетін болады. Ол бес есеге – бір жұмыс­шыға 120 мың долларға дейін ұлғаймақ.
Біз дамудың инновациялық моде­ліне көшуді қамтамасыз етеміз. Индустрия­ландырудың ағымдағы екінші бесжылдығы шеңберінде 300-ден астам жаңа өндірістер ашылатын болады. 2050 жылға дейін 2 миллиондай тұрақты жұмыс орындары құрылмақ. Бұл орайда, «Барша үшін жалпыға ортақ кәсіптік білім» бағ­дар­ламасы бойынша білікті жұмысшы мамандықтарының 1 миллионға жуық кадрларын дайындау үлкен рөл атқаратын болады.
Ғылыми-зерттеу талдамаларына шы­ғын­дар ұлғайтылып, оның көлемі ІЖӨ-нің 3 пайызына дейін жетпек. Ол Қазақстанды ғылымды қажет ететін экономикалы елдер деңгейіне жақындата түспек.
Жоғары инвестициялық тартымдылық Қазақстан экономикасының айрықша белгісіне айналатын болады. Негізгі капиталға салынатын инвестициялар үлесі ІЖӨ-нің 30 пайызына дейін жеткізілмек.
Бүкіл әлем сияқты, біз де урбанизация жолымен қозғалатын боламыз. Менің айтқандарымның бәрі еш қиял емес. 2050 жылға қарай қала тұрғындарының үлесі бүкіл халықтың 70 пайызынан астамға өспек. 380 миллион шаршы метр тұрғын үй салынатын болады. Қазақстандықтардың тұрғын үймен қамтамасыз етілуі бір адамға шаққандағы қазіргі 21-ден 30 шаршы метрден астамға дейін өспек.
Қалалар мен ауылдарды сапалы жолдар, көліктің барлық түрлерінің жүр­­дек және қауіпсіз маршруттары бай­ланыс­тыратын болады. Ол үшін біз Астананы бүкіл өмірлерімен шұғыла тәсі­лі­мен бай­ла­ныстыратын «Нұрлы жол» бағдар­ламасын жүзеге асырудамыз. Шамамен 7 мың шақырым автомобиль жолы салынып, қайта жаңғыртылмақ, темір жол желілері кеңейтіліп, электрлендіріледі, әуежайлар мен теңіз порттарына қайта құру жұмыстары жүргізіледі.
Ол еліміздің өңірлерін өзара жақындас­тыруға жағдай туғызады.
Егер бұрын Астанадан Алматыға дейін­гі жолға пойызбен бір тәулік кетсе, қазір 12 сағат қана. Атыраудан Алматыға адам­дар пойызбен 4-5 күн жүретін, қа­зір жолға бір жарым тәулік қана уақыт кетеді.
Біздің азаматтарымыз бүкіл ел бойынша, соның ішінде автокөлікпен де көбірек саяхаттай алатын болады. Біз өзіміздің транзиттік желімізді жаңадан, ең жоғары халықаралық стандарттар бойынша құру­дамыз.
«Нұрлы жол» Азиядан тауарды біздің аумағымыз арқылы Еуропаға құрлық ар­қылы жеткізуді тартымды, қауіпсіз және тиімді ете түсетін болады. Біз транзит­тік елге айналмақ ниеттеміз, өйткені біз Еу­разияның нақ ортасында орна­лас­қанбыз.
Біз алтын бесік – ауылды дамытуды басты назарда ұстаймыз.
Ауылшаруашылық кооперация­­­ла­рын дамыту шағын қожалық иеле­рі­­нің өнім­дерін тұрақты өткізуді жолға қоя­ды және өңдеуші кәсіпорындарды ши­кізатпен қамтамасыз етеді.
Қазақстан табиғи өнімдерді ұсынушы ретінде бірінші кезекте көрші елдердің нарығынан лайықты орнын иеленеді.
Біз суармалы жерлер аумағын 2 миллион гектарға дейін ұлғайтамыз.
Субсидия берудің жаңа ұстанымдары өнімді жұмыс істейтін азаматтардың мемлекет қолдауына ие болуына мүмкіндік береді.
Осының бәрі дүкен сөрелерінде сапалы отандық өнімдердің көбейе түсуіне және оның химиядан тазаруына жол ашады.
Тиісінше, ауыл халқының табысы арта түседі.
Жан басына шаққандағы ІЖӨ көлемі 4,5 есеге – 40-60 мың долларға дейін өсетін болады, ол дамыған мемлекеттер деңгейіне сәйкес келмек.
Бүкіл азаматтар тұрғылықты жеріне, жынысына, жасы мен әлеуметтік жағ­дайына қарамастан жоғары сапалы білім мен медициналық көмек ала алатын болады.
Қазақстан мектептік білім беру сапа­сының рейтингі ең жоғары алғашқы 30 ел­дің қатарына енбек. Біздің шешуші университеттеріміз әлемнің жетекші ЖОО-ларының жүздігінің қатарына қо­сыл­мақ.
Бүгінде жүргізіліп жатқан реформалар, халықтың әл-ауқатының артуы қазақ­стан­дықтардың өмір сүру ұзақтығын 82 жасқа дейін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Халық саны 25 миллионды құрап, оның ішінде экономикалық белсенді халық 11 мил­лионнан астам адамға жететін болады.
Астана үш миллионнан астам тұрғыны бар еуразиялық мегаполиске айналмақ. Алматы мен барлық облыс орталықтары өзінің ырғақты дамуын жалғастырып, ғылым, технологиялар, даму өріс алатын бірнеше жаңа миллиондық қалалар пайда болмақ.
Автоматтандыруға жататын бүкіл мем­лекеттік қызмет көрсетулер адамдарға элек­тронды форматта ұсынылатын болады.
Мен елімізді осындай дамыған, бақуат­ты, жетілген ел ретінде көремін. Әлем біз­ді өңірлік және жаһандық процестердің бел­сенді де жауапкершілікті қатысушысы ретінде бағалайтын болады.
Біздің бүкіл Қазақстандық жол, егер мақсат болған кезде, біздің сол ұмтылған жерге жететінімізді көрсетіп беріп отыр. 2050 жылдың ұрпағы біздің ұлы істерімізді танып-біліп, елді қалай құру, дағдарысты қалай еңсеріп, бірлікті қалай нығайту керектігіне үйренетін болады.
Қымбатты қазақстандықтар!
Әлем халықтарының тарихына жүгін­сек, жаңа мемлекет құру мәртебесі ұрпақ­тың ең ұлы буынына бұйырады.
Осы бақытты буын – бүгінгі заманауи қазақстандықтар, ұлы буын ол – сіздер!
25 жылда жүріп өткен ауыр да абыройлы жолымыздың мәні тұтас ғасырлармен тең.
Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің ширек ғасыры – Еуразия жүрегіндегі Ұлы Далада жазылған мыңжылдық тарихтың ЖАҢА ДӘУІРІ.
Біздің кең-байтақ даламыз – ғасырлар бойы сан алуан өркениеттерді тоғыстырған тоғыз жолдың торабы.
Батыс пен Шығыс, Солтүстік пен Оң­түстік осындағы Ұлы Жібек жолының бойында түйіскен.
Қасиетті қазақ жерінің жылнамасы – күллі адамзаттың тарихындағы талай-талай ұлы оқиғалардың шежіресі.
Мұнда сан түрлі тайпалар мен халықтар, олардың құдіретті одақтары мен империялар пайда болып, асқақтаған.
Мыңжылдықтар толқыны бізге сол заманның көптеген ғажайып жәдігерлері мен көне дәуірлердің теңдессіз мәдениеті жайлы тылсым жаңғырықтарды жеткізді.
Біздің Ұлы Даламыз – қазіргі түркі­тілдес халықтардың бәрі өрбіген алып бесік іспетті.
Барша түркінің бабасы Алаш туралы аңыздар, Қорқыттың күңіренген күйлері, Күлтегін ұстынындағы өсиеттер – бәрі де қазақ жеріне тікелей қатысы бар, тұтас түркі руханиятының көне тамыры.
Бес жарым ғасыр бұрын Ұлы Дала төріндегі аласапыран оқиғалардың алапат құйынында бүгінгі еліміздің тікелей тамыры – Қазақ хандығы құрылып, даңқты да тауқыметті жолды жүріп өтті.
Біз былтыр ұлы бабаларымыздың рухына бас иіп, тарихи оқиғаның мерейлі беле­сін кең көлемде атап өттік.
Сан ғасырлық тарихының қай кезеңінде де бабаларымыздың алды тұманды, болашағы күмәнді болды.
Қуаты асқан кезінде жері кеңіді, бірлігі қашқан кезінде өрісі тарылды.
Жерінің шетіне қада қағып, келісімге мөр басып, ата қонысын біржола иемдене алмады.
Сан мың жылдар бойы ат үстінде жү­ріп, сайын даланы ақ сүңгінің ұшымен, ақ білектің күшімен ғана қорғады.
Бірақ, дәуірдің барлық дауылдарына қайыспай төтеп берді.
Бұл – біздің халқымыз ХХ ғасыр түге­сілер тұста Тәуелсіздікке жеткен, қай­та жаңғырып, ТҰҢҒЫШ РЕТ жаңа, заманауи мемлекет – Қазақстан Республикасын құруға ұлы жігер мен күш-қуат алған тарихи жолымыз.
Сондықтан, біздің жасампаз істеріміз бен жарқын жеңістеріміз Ұлы Даланың ұлы тарихында ізі қалған БАРША ҒА­СЫР­ЛАРҒА ПАРА-ПАР.
Тарихи статистикаға жүгінсек, ХХ ғасырдың басында елімізде азаматтардың орташа өмір ұзақтығы небәрі 32 жас болыпты.
Бүгінде бұл көрсеткіш – 72 жас.
Жаңа айтып өткенімдей, 2050 жылы 82-ге жетеді.
Біз ҒАСЫРЛАР БОЙЫ ШИЕЛЕ­НІС­­КЕН ТҮЙІНДІ тарқаттық. Бүгінгі, қазақ­стандықтардың теңдессіз еңбегі мен ерлігінің мәні осында. Біз пешенемізге жазылған тарихи міндетті мүлтіксіз орындаудамыз!
Құрметті отандастар!
Барша халқымызды және бүкіл шетелдік достарымызды Қазақстан Тәуелсіздігінің 25 жылдық мерейлі белесімен шын жүректен құттықтаймын!
Көк байрағымыз ашық аспанымызда мәңгі желбірей берсін!
Тәуелсіздігіміз тұғырлы, елдігіміз ғұмырлы болсын!
Ұлы белестерді бағындыру жолында алға, Қазақстан!
Ұлы мақсаттарды орындау жолында алға, Халқым!

 

Алдыңғы «
Келесі »

2 Пікір бар

  1. Ел тізгінін ұстаған Елбасының арқасында қазақ елінің әл-ауқаты жақсаып,экономикасы дамып,25 жылда толағайлы жемістерге жете білдік,Тәуелсіздігіміз баянды болсын!

  2. Елбасының 25 жылда тыңдырған жұмыстары қазақ елін биіктетті,көркейтті.Елбасы аман болсын!

Пікірлерге тыйым салынады.