Ащы да болса…

ҚАЗАҚ НЕГЕ П А Р А Қ О Р ?

Канат Абилкайр

Қанат Әбілқайыр,журналист

«Алаған қолым береген». Қазақ тауып айтқан дейміз-ау! Бірақ, сол «алу» мен «беруге» құмартқан халықтың болашағы не болмақ? Құдай қолдап, кішкентайлы боласыз делік. Перзентхананың есігін аша сала дәрігерлерге көк қағаздың құлағын көрсетуге тиіссіз. Балаңыз балабақшаға барса да, мектепте оқыса да, университетке түссе де, қала берді жұмысқа орналасса да, қызметінен жоғарыласа да пара беру – парызыңыз. Ол парызды қаза қылуға дәрменіңіз жоқ. Көшеде ала таяқ ұстаған жолсақшысының өзі ақшаның көлеңкесін көрсе болды, заңыңызды дәп бір өзінің жеті атасы жазғандай аттап өте барады. Беруші, қалтасының түбін қағушы – халық. Ал, алушы кім? Мемлекеттік қызметкер! Демек, біздің «алаған қолымыз береген» емес, «береген қолым береген»… болып барады.

ТІЛДІҢ БОЛМЫСЫ ДА, ТІРЛІГІ ДЕ – ТІЛДІК ОРТА

Серик Ергали

Серік Ерғали,
мәдениеттанушы

Тіл мәселесінің мәйегі ретіндегі басты факторға назар аударылмай, қазақ тілінің көсегесі көгере қоймайды. Тіл саясатындағы нысаналы бағыт пен шынайы да нәтижелі шараларды қолға алмау мемлекеттің қауіпсіздігін қолдан әлсіретуге апарып соғады.Бұл тақырыпқа барғыштауымыздың да, оны бұқарамен бөлісуіміздің де себебі – сол.

Жалған дүниенің дүбірі де дабыры

Игилик Аймен

Игілік ӘЙМЕН, жазушы

Мақтан мен мансап, атақ пен шатақ һәм жегілік, жебірлік

«Құйрығы жоқ, жалы жоқ – құлан қайтіп күн көрер?..»

 

…Кезінде, қасқиып тұрып: «Мен істедім» дегенше – «халқым істеді!» десеңші» деген емес пе, адамзатта дүниеге бір-ақ келер қайталанбас хас тұлға – Бауыржан Момышұлы. Бүгіндері қалай да нендей болды? Қандай «опати-ғадет»  пайда болды да орнықты?!. (Бұл опати-ғадет қайдан ғана келді де жұқты екен-ау, ә-а?..)

Қайда кетіп барасың, қазақ еркегі?

Asiylbek

Асылбек Байтанұлы, 
журналист

Тәуелсіздігімізді ширек ғасыр бұ­рын отырғызылған жас шыбықты баққа баласақ, қазіргі кезеңді сол жас шыбықтың туған топырақта тамырын тереңге тартып, тарала өсіп, алғашқы жемісін бере бастаған сәті десек жарасар. Және де осы азды-көпті мерзімде түсінгеніміз – мәуелі бақты күтіп баптау, дауыл мен өрттен, өзге де түрлі тұтқиыл апаттардан, өзегіне құрт болып бойлайтын зиянкестерден қорғаудың қаншалықты қиындығын, әрі мұнда ұсақ-түйек дегеннің болмайтынын жете ұғынғанымыз болса керек.

ОҚУЛЫҚТАҒЫ ОЛҚЫЛЫҚТАР ОЙЛАНДЫРАДЫ… немесе ғасырларға жалғасқан қателіктер

Қалмырза Ізтілеуұлы,
ҚР Білім беру ісінің үздігі

 

 «Ғылым үшін қателіктің бір ауыздан екінші ауызға көшуінен өткен зиян жоқ»
Л.Н.Гумилев

Қай ғылымның болсын бірден қалыптаса қоймайтыны және оның тарихи дамуы барысында көптеген қарама-қайшылықтардың орын алатыны белгілі. Соның біразы ғы­лымның мазмұнындағы ұғымдар жүйе­сін қалыптастыру ісінде кездеседі. Мысалы, орыс математигі Н.Я.Виленкин XVIII ға­сыр­дың соңындағы математикалық ұғым­­дардың анықтамаларына қатысты туын­­даған дау-шарды шешу мәселесін «Жиын­дар туралы әңгімелер» атты кіта­бында: «XVII және XVIII ғасырларда өмір сүрген Ньютонның, Лейбництің, Эй­лердің, Лагранждың және басқа ұлы ғалымдардың еңбектеріне негіздеп әр түрлі есептерді шешу мүмкін болды. Бірақ, бұл тамаша нәтижелерге жетуге себепші болған негізгі ұғымдардың анықтамалары қатаң емес еді…

ҚАЗАҚ ЫСЫРАПШЫЛДЫҒЫНЫҢ ҚҰНЫ ҚАНША?

Дина-Имамбаева

Дина Имамбаева,
әлеуметтанушы

Сізге бір сұрақ қояйыншы: күнделікті өмірде қаншалықты үнемшілсіз, ұқыптысыз? Расымен де, ұқыптысыз ба, жоқ әлде… ЫСЫРАПШЫЛСЫЗ БА?

Жаһандық статистика бойынша, жер бетінде өндірілген тағам түрлерінің күн сайын миллиондаған тоннасы далаға тас­талады екен. БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы жөніндегі Ұйымының баяндамасында АҚШ-та тағам өнімдерінің 40%-ға жуығы қоқысқа тасталатыны, Еуропада жыл сайын 100 млн тонна азық-түлік өнімдері лақтырылатыны келтірілген. Егер, бүкіл дүниежүзіндегі далаға тасталған тағамдардың көлемін есептесе, ол Мек­сиканың территориясына жете-қабыл екен. Бұған экологияға келетін зиянды қосыңыз. Осыншама азық-түліктің ысырап болу себептері әр елде әртүрлі. Бұған егістік басындағы, тасымалдау кезіндегі шығындар, ауа райының қолайсыздықтары, жемқорлық та кіреді. Айталық, британдық зерттеушілердің мәліметі бойынша, бір ғана картоптың 46%-ы нарыққа жетпей жолда ысырап болады, оның ішінде 6%-ы егістікте, 12%-ы сұрыптау кезінде, 5%-ы дүкенде, 1%-ы сақтау кезінде, ал 22%-ы жуылғаннан кейін. Сонда, әрбір өндірілген өнімнің жартысына жуығы ысырап. Бұл шығынның бәрі дайын өнімнің өзіндік құнын одан әрі көтере түседі, яғни, тұтынушылардың қалтасына түсетін салмақ көбейеді. 

Үйлену оңай… немесе елімізде ажырасушылар саны неге көп?

Маржан Себет

Маржан Сәбет,
журналист

Бақдаулет пен Кәмшаттың отау тігіп, шаңырақ көтергендеріне небәрі екі жыл болды. Алайда, тағдырдың жазуы болар, міне, бүгін сот залында екеуінің заңды түрде ажырасқандары жайында шешім қабылданды. Олар бірін-бірі шын сүйіп қосылған. Екі ғашықтың шешімін ата-аналары қуана қабыл алып, оларға ақ баталарын берген-ді. Араларынан қандай қара мысықтың өткенін кім білсін, осылайша көңіл жарастырмадық, арамызда енді махаббат жоқ деген желеумен ажырасып бірақ тынды. Орталарында екеуінің ақ некесінен туылған кішкентай ұлдары, отбасы жылуын сезінбестен, әке қам­қорлығынан тірідей айырылып, ана­сының қолында қала берді. Әкесі енді оны тек демалыс күндері ғана көріп тұруға құқылы. Отбасының толық ба­қы­тынан айырылған бүлдіршіннің бола­шағы не болмақ, ол жағы беймәлім еді…

Қазақ журналистерінің қиналысы

Нагашыбай Мукатов

Нағашыбай Мұқатов, 
филология ғылымдарының кандидаты, А. Байтұрсынұлы атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің аға оқытушысы

Егеменді ел іші гу-гу әңгіме. Жалпы, бұқара жұртшылық «қазақ және орыс журналистикасының арасында жер мен көктей айырмашылық бар» деген сөзді жиі айтып жүр.  Құлаққа мүлде жағымсыз, ал, жүрекке жайсыз тиетін осы одыраңдаған лебізге біраз жылдан бері бойымызды әбден үй­ретіп  алғандаймыз. Әріқарай  қазбалаудың қа­жеті шамалы.