Саясат және парасат

Ислам ынтымақтастығы ұйымына мүше-мемлекеттердің сыртқы саясатын конституциялық реттеу

Ә.С. Балапанова

саяси ғылымдардың докторы,

әл-Фараби атындағы

ҚазҰУ-дың профессоры,

Ә.С. Қайдарова

саяси ғылымдардың докторы

Ислам ынтымақтастығы ұйымына 2011 жылғы Қазақстанның төрағалығы мұсылман қауымдастығының Орталық Азия аймағындағы мәселелерге, жеке алғанда  Қазақстанның мұсылман әлемі мемлекеттерімен сауда-экономикалық ынтымақтастығының нығаюымен бірқатар жобаларды жандандырумен байланысты назарын аудартады. Мұнымен байланысты ИЫҰ-на бірқатар мүше-мемлекеттердің сыртқы саясатының конституциялық негіздерін зерттеу орынды болып табылады.

Сыртқы қатынастардың конституциялық қағидалары – бұл тәжірибелік саясат iске асатын өзiндiк құқықтық шеңберлер болып табылады. Оның берiлгендiгi және бағытталғандығы  шешуші деңгейде осы саясатты жүзеге асыру барысында жүзеге асырылатын биліктің әлеуметтік табиғатына, саяси дамудың динамикасына, әлеуметтiк идеалдар мен көзқарастарға тәуелді.

Араб елдерінің сыртқы саясаты мемлекеттік қызметтің маңызды салаларының бірі ретінде ұзақ уақыт бойы толықтай конституциялық реттеуден тыс болды.

Отаршылдық кезеңдегі екі дүниежүзілік соғыстар арасында қабылданған (1923 ж. Египеттің конституциясы, 1924 ж. Ирак, 1926 ж. Ливан, 1928 ж. Трансиордания, 1930 ж. Сирия, 1939 ж. Кувейт) бірінші конституциялық актілер толықтай батысеуропалық үлгіде құрастырылды және араб елдері тек ішкі ғана емес, сонымен қатар сыртқы саясатта олардың саяси бағытында фарватерге сөзсіз тiл алатындығын болжай отырып, сыртқы саяси салада барлық басымдықтар колониалды державаларға берілді. Тек жаңа араб конституцияларында сыртқы саясаттың мәселелері бойынша бірқатар принципиалды ережелер пайда бола бастады.