Жыл он екі ай

Елбасы және сындарлы саясат жемістері

Әділ Ахметов, сенатор,
Қазақстанның еңбек
сіңірген қайраткері

Кезінде АҚШ президенті Ричард Никсон мен әлемнің басқа да ірі тұлғаларының өмірбаяндық портретін жасаған Ұлыбритания Парламентінің бұрынғы депутаты, белгілі қаламгер әрі қоғам қайраткері Джонатан Айткеннің «Нұрсұлтан Назарбаев және Қазақстанның қарышты қадамдары» (Jonathan Aitken «Nazarbbayev and making of Kazakhstan») атты, 2009 жылы Лондон мен Нью-Йоркте ағылшын тілінде, ізінше, орыс және қазақ тілдерінде жарық көрген тартымды туындысы оқырман қауымның назарына бірден ілікті. Кітап авторы ұлткөшбасшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың дала қазағының отбасында дүние есігін ашып, еңбек жолын болат қорытушы болып бастап, есейе келе, стратегиялық тұрғыдан өте маңызды мемлекеттің іргетасын қалап, тұтқасын ұстап келе жатқан пассионар-қайраткер деп қысқа қайырады. Одан әрі Қазақстанның тұңғыш Президенті тағдырының соқтықпалы-соқпалы тар жол, тайғақ кешулерден тұратын тарихи драма екенін тамыршыдай дөп басып, ағылшын тілді әлемге паш етеді. Кітап түпнұсқасын ашқанда оқырман көзіне алдымен шалынатын әлгі жолдарды шығарманың мәнін ашатын тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні десе де болады. Қаламы қарымды қайраткер пікірінің өзегінде өз отандастарымызға бұрыннан мәлім, ал, қазір әлем кеңістігіндегі өзге жұрттар да мойындап үлгерген шындық жатыр. Ол шын­дық – бүгін бүкіл жер жүзіне танымал болған Қазақстанның қысқа да болса ғасырға татырлық егемен тарихы мен сол тарихты халқымен бірге сомдап келе жатқан Елбасының сындарлы саясатының нәтижелері. Олар көзі ашық, көкірегі ояу зиялы қауымға тайға таңба басқандай әсер қалдырады.

ТӘУЕЛСІЗДІК ТАҒЛЫМЫ

Клара Қабылғазина,
филология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің доценті

Қысқа тарихи мерзім ішінде Қазақстан атты мемлекет әлемдегі аса қарқынды дамушы елдер қатарына қосылып, халықаралық қауымдастықтың да белсенді мүшесіне айналады. Елімізде мемлекетаралық ықпалдастық, әріптестік, достық жағдайлар сипат ала бастады. Осы тұста қоғамдық интеграцияны жүзеге асырудың, ынтымақтастықтың маңызы күш санап арта түсті. Бұрынғы Кеңес одағы тұсында Қазақстан интеграциялық үрдістерден тыс қал­ған болатын. Өйткені, жабық жүргізілген саясат республикадан тыс болып жатқан ақпараттарға жол ашпады. Ұзақ жылдар бойы жүргізілген бір ғана идеологияның әсерінен мемлекет жан-жақты дамудан шет қалды. Кейіннен, Кеңес одағы ыдырап, мемлекетіміз тәуелсіздік алған соң барып қана еуропалық өмірге көз тігіп, халқының әлеуметтік жағдайы жоғары болып отырған мемлекеттерге зер сала бастадық. Өмірдің, заманның беталысын жіті байқаған Қазақстанның Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев халықаралық интеграцияға аса назар аударды. Қазіргі таңдағы халықаралық инте­грациялық үрдістер әлемнің даму тенденциясы мен заңдылықтарының негізі болып есептеледі. XXІ ғасырда әлемдік және аймақтық мәселелерді бірлесе шешу интеграция мен ғаламдану үрдісінің талабымен байланысты болып отыр, яғни ешқандай мемлекет өз мәселелерін жеке шеше алмайтындығын көрсетеді. Шындығында бұл жайды бүгінгі таңдағы бүкіл әлемдік интеграциялық бірлес­тіктер, одақтар және топтардың жиынты­ғымен түсіндіруге болады.

Қаңтар – 2013 жыл – Жылан жылы

Мерейтойлар

01 – Кеңес Одағының Батыры, 8-гвар­дия­лық атқыштар дивизиясының командирі И. В. Панфиловтың туғанына 120 жыл (1893-1941).
– Қазақстанның Халық әртісі, драматург Бикен Римо­ваның туғанына 90 жыл (1923-2000).
– Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Аққағаз Мәмбе­тованың туғанына 90 жыл (1923-2004).
– Қазақтың әйгілі әншісі, Халық қаһар­маны Роза Бағ­ла­нованың туға­нына 85 жыл (1922-2010).
– Жазушы, тіл білімінің маманы Әбділ­ха­мит Нарым­бетовтың туғанына 85 жыл.
– Социалистік Еңбек Ері, Қазақ­станның ең­бек сіңірген зоотехнигі Шайх­слам Мусин­нің туғанына 80 жыл (1933-2004).
– Балалар ақыны Ермек Өтетілеуовтың ту­­ға­нына 75 жыл (1937-2008).
– Жазушы Әмзе Қалмырзаев 60 жас­та.

ҚАРАША

МЕРЕКЕЛЕР мен АТАУЛЫ КҮНДЕР
01 – Вегета­рианшы­лар­дың халықаралық күні.
03 – Ерлердің дүниежү­зілік күні.
06 – Соғыс және қарулы қақтығыстар кезін­де қор­ша­ған ортаны пайда­ла­нудан сақтаудың халықара­лық күні.
7-13 – Ғылым мен бейбітші­ліктің халықара­лық апталығы.
08 – Мемлекеттік статис­тика күні.
09 – Дүниежүзілік сапа күні.
10 – Дүниежүзілік жас­тар күні.
13 – Халықаралық за­ғип­­тар күні (БҰҰ).
14 – Дүниежүзілік диабетке қарсы күрес күні (ЮНЕСКО).

Наурыз

Мыңбай ИСҚАҚОВ,

профессор

(«Қазақ календары» кітабынан)

Наурыз атауы қазақ тіліне Соғда мен Хорезм арқылы ежелгі парсы тілінен келген. Бұл айды соғдалықтар наусарыз, хорезмдіктер наусарджи деген.

Наурыз мейрамы өте ерте заманнан келе жатыр, ол көктем мейрамы есебінде халықтардың көпшілігінде бар. Екіншіден, бұл пікірді «нау» сөзі де сыпаттайды. Әр түрлі өзгерістерге ұшырай отырып, ол бірталай тілдерде сақталып келеді: орысша – нов(ый), немісше – нойе, латынша – нео т.с.с. Сонда «нау» индо-европалық халықтар дараланудан бұрынғы сез болып шығады. Оған кемінде 5000 жыл болды.

Тәуелсіздік шежіресі

1991 жыл

16 желтоқсан – ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» ҚР Конституциялық Заңына қол қойды.

17 желтоқсан – Алматыдағы Орталық алаңда ҚР мемлекеттік тәуелсіздігі жариялануына және 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының бес жылдығына арналған митингі болып өтті.

20 желтоқсан – ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Әзірбайжанның, Арменияның, Грузияның, Бело­русьтің, Ресейдің,Тәжікстанның, Түркменстанның, Өзбекстанның, Қырғызстанның, Украинаның, Эстонияның, Латвияның, Литваның мемлекеттік тәуел­сіздігін тану туралы жарлыққа қол қойды.

21 желтоқсан – Алматыда ҚР Президентінің Резиденциясында бұрынғы КСРО-ның құрамына енген 11 тәуелсіз мемлекет басшылырының келіс­сөздері басталды. Осылайша жаңа саяси құрылым ТМД дүниеге келді.