Заманхат

ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ КҮЙІ

 

Мағыналы жұрттың көзімен қарағанда біздің жұрт дүние жүзіне жаңа туып, тіршілігі бар жанды нәрсе екендігінің белгісін енді көрсетіп отыр. Қазақтың бұрынғы өткен заманында жорықта тіршілік болды деуге болмайды, себебі ол өткен күндерді біз соқырлықпен өткіздік.
Һәр жұрт өзінің жұрттығын біліп, өзгемен тізелесіп отырып жұрттық сыбағасын жырып ала алмаса, қасындағы іргелі көршісі қандай саясатты қолданып отыр, достығы қандай,  дұспандығы қандай екенін білмесе, өз ішінде жұрт едім-ау деп ояну, сілкіну болмаса, онда не тірлік, не жұрттық болады? Біздің жұртта осы айтқан кербалалық болды. Қайда айдаса жүре беру, қалай илесе көне беру, басқа ұрса өлу, көтке ұрса көну мінеки февраль өзгерісіне шейін біздің көрсеткен жұрттығымыз.

Қазақ қашан жетіледі

…Ал енді қазақтың рухы, мінезі, талабы, жігері қандай? Мәдениетті Европаға, тез жетілген Японияға қазақтың мінезі жанаса ма? Европа адамы табанды. Жабысқақ, ісшіл, зерек, ерінбейтін жан себіл келеді.
Япония да сондай тірі, пысық, жігерлі жұрт. Біздің қазақ ше? Өзімізден озық жұрттарда жоқ «жақсы» мінездің бәрі бізде: керенау, кежір жалқау, салқам, табансыз, басын бастап, аяғын тастап жүре беретін, жуырда селт етіп ұмтылмайтын, өзіне өзі сенбейтін, өлі сүйектік, ездік – бәрі біздің ауылда, қайтіп үміт қыларсың?!

Орыс қызы Оксана жəне қазақ қызы Айгүл Гуляницкая

– Саламатсыз ба?
Артыма жалт қарадым. Қолтығында бір бума газет-журнал құшақтаған жеткіншек орыс қызы тұрды.
– Сəлеметсің бе? – деп сəлемін қабыл алдым. Диоптриясы дəу қалың көзəйнектің астынан тотияйындай көк көздер маған қадалды.

«ИНТЕРНАЦИОНАЛДЫҚ КЕҢЕС ГАЛСТУГІ» және ТҮРКІСТАНДАҒЫ КЕҢЕС ШОШҚАЛАРЫ

«Галстук» еуропаша киімге жарасады. Бірақ, біз бұл арада ол туралы айтайық деп отырған жоқпыз. Біз «саяси галстук» туралы айтпақпыз. «Саяси галстуктің» не екенін білгіңіз келсе, мына төмендегілерді оқыңыз.
Көне Ресейде «Столыпинский галстук» деген бейнелі сөз бар болатын. Бұл сөз патшалық Ресейдің ең беделді министрлерінің бірі Столыпиннің көптеген адамдарды дарға асып өлтіруіне байланысты шыққан. Ол кезде «Столыпин галстугін киді» деген сөз, ол адамның дарға асылып өлтірілгенін білдіретін…

САНА ҚАЙДА!

Мадияр,
«Қазақ», 1917 ж. № 236.

Бір кездегі өткен түс секілді, көрген күнің көр секілді еді. «Баяғыны» сағынушы едің, «казіргіге» қамығушы едің. «Әттең, тәңірімен» күнің өтті. Тілің шықса, үнің шықпады. Үнің шықса, күнің шықпады. Дүниені қараңғы тұман басты. Сен бір еріксіз құл едің. Талантсыз туған сорлы едің. Көп зарықтың, көп сарғайдың…

Біздің қазақ баласына не қылғанда басқа жұрттарға теңелуі хақында біраз кеңес

Біздің қазақ халқы Россияда болған инородец болған жұрттардың да ғылым жағынан төмен халқы болып та жер-судың арқасында күн көріп, ойнап-күлгенге мәз болып жүріп жатыр. Бұл күн­дерде бізден басқа халықтың бәрі де оянып, не нәрсе өзіне пайдалы жағын ұстап, залалы жағын қоя беріп жатыр. Біздің қазақ әлгі өзінің қызығында жүр. Орыстардың бағызы білгіш кісілері айтады: осы қалыпта болса енді бір ғасырдан кейін, яғни, жүз жылдан соң, «Қазақпын» деген адам, «қазақпын» деген жұрт болмаса керек дейді. Бұлар біздің жүз жылдан соң болмайтындығымызды ешқайсысы көріп білген жоқ, алайда болса, қазақтың жүрген жүрісінен, тұрған тұрысынан шамалайды.

Ұрпаққа хат (немесе абақты қабырғасынан  жеткен  аманат)

UOWNqNsQtqs

Қазақ халқы. Қазақ халқының жай-күйi. Кiм жерiне жетiп тек­середi, қан жылап жүрген қай­ғылы халiн жүрекпен сезiп, кiм ескередi? Губернаторлар мен ояз бастықтарын былай қойғанда, қазақтың қара шекпендiсi ең кiшi урядниктiң алдында қалтыраумен күн өткiздi, түкке тұрғысыз тiлмаш шенеунiктерi, болыс әмiршiлерi қолдарымен от көсеп, одан сайын үрей шақырып, ұлтты адам төзгiсiз қорлауға көндiрiп келдi; дүрелеу, зорлық, пара алу, өтiрiк ақпар беру үйреншiктi мiнезге айналды; қазақ әйелдерi күң есебiнде кiсi есiгiнде жүрдi, ең тәуiр жер жосқындап келiп жатқан отырықшыларға тартып әперiлдi, ал жергiлiктi қазақтар тұруға жарамсыз, сусыз, шөбi тықыр құмға қуылып тасталды. Ақ патша үкiметi осы халықтың көзi ашылсын-ау, ойы оянсын-ау деп мектеп ашудың орнына, керiсiнше өз қаражатымен мектеп ашуға ұмтылған (мысалы: Қосшығұлов, Науан хазiрет) адамдарды айыптап, тыйып отырды; оларды Якутияның ақ қар, көк мұз елсiзiне жер аударды. Дәрiгерлiк көмектiң не екенiн жергiлiктi жұрт үш ұйықтаса түсiнде көрмедi.

ГАЗЕТ «ШӨП ЖЕМЕС»

Қоқанда шығатын «Ферғана» деген сарт газетасы жазады:
Түркістан уалаятында сарт тілінде шығатын 4 газета, журнал бар. Түркістанға қарайтын неше миллион мұсылманнан осыларды оқушы 5 мыңға жетпейді. Оның да көбі шаһар халқы. Соның үшін қышлақ халқының да көзі ашық болсын деп, біз Андіжан үйезіне қа­райтын қажы, болыстарға қол астындағы халыққа тегін та­ратуға газетамызды жіберіп едік. Өткен февральдың 20-нда бір болыс мөрін басып, басқармаға мынадай хат жазады: «Біз өзіміз «облосной ведомосты» һәм Остраумов газетасын алып тұрамыз. Ал еліміз газета оқуға шаруадан қолы босамайды. Менің атыма жиі-жиі газета жібере көрмеңіз» деп.