Мәні жоғалмаған мақала

ҚАНДАСТАР НЕМЕСЕ БҮГІНГІ ҮШ АНЫҚ

Оразбай-цв

Оразбек СӘРСЕНБАЙ, 
жазушы

Менің елде тұратын Хұддыси деген чечен жолдасым бар еді. Соның өз аузынан естіген бір әңгіме есіме түсіп отыр.
Бірде осы Хұддыси кеш әлетінде өзі қызмет істейтін кеңсесінен үйіне қарай келе жатып, орталық базарды қоршап тұрған биік кесек дуалдың жанынан өте бергенде, анадай жерден:
– Әй, әй, қайда бара жатырсың? Мына бұзықтардан мені құтқара кетпеймісің?! – деген ашулы дауысты естиді. Сонда бұл бұның ана тілінде – чеченше дауыс шыққан жаққа бұрылып жалт қараса, биік дуалдың бір бұрышында еңгезердей екі сары орыстың ортасында екі қолы ербендеп, кіріптар халге түсіп тұрған осындағы тұтынушылар одағының экспедиторын – өзінің ескі танысын көреді.

РУХАНИ ИММУНИТЕТ

Аманхан ӘЛІМҰЛЫ,
«Ақиқат» журналының
Бас редакторы

Неге кезінде үш миллион литвалық музыкатанушы Ландс­бер­гис­тің сөзіне сеніп, неге Грузия халқы филолог Гам­са­хур­ди­дің соңынан ерді? Неге азғана шешен жұрты Дудаевтың бас­тауымен өре көтеріліп, күні қазірге дейін өлім мен өмір арасында тұрса да дегенінен қайтпай отыр? Неге Беларусь елінің бү­кіл­ге дерлігі Ресейге қайта қосылудан бас тартып, Президенті, айта берді Үкіметімен текетіресе алаңға шықты?

Телерадио хабарларын таратуды реттеуге қарсылық көрсетіп жүргендердің көздегені не?

Аманхан ӘЛІМҰЛЫ,
«Ақиқат» журналының
Бас редакторы

Мен осы бір тақырыптағы мақалаға кіріскенше, оның әуе­лі кілтін, сосын есігін таба алмай біраз әурелендім. Былай қа­ра­ғанда ол мерзімді басылымдар мен телеарналарда аз сөз болмай жүр­­ген секілді. Мұны айтып отырғанымыз, жаңа газетшілдік пен тә­уел­сіз­дік терісін жамылған әлдекімдерге тәуелді газеттер мен те­ле­ви­зия­ның етек алып, олардың заңдық-құқықтық тәр­тіп-тә­­лім­­ге бой ұсынбауы Қазақстанның ақпараттық кеңістігіндегі ең басты мәселе болып отыр. Олардың стратегиялық болмыс-бі­ті­мі қазақтың ұлттық сана-сезімге негізделген ойлап-сезіну, қа­был­дау жүйесін өзгертіп, сосын Қазақстан халқының күн­­де­­лік­­ті тыныс-тіршілігіндегі қарым-қатынасты өз дегендері бойынша қалыптастыру. Яғни, сонау 1917 жылдағы большевиктер се­кілді ескі деп қабылданатын дәстүрді күйретіп, өзге ел-жұрт­­тан телінген «жаңаны» сіңіріп, енгізу. Мұны революциялық-ре­­фор­­ма­торлық негіздегі большевизм демеске амалымыз жоқ. Олар­­дың көз­де­ге­ні дәстүрлі қоғамға, қалыптасқан отбасы институтына, діни наным-сенімге, сондай-ақ, басқа да ұлт­тық құн­ды­лық­тар­ға өз­де­рін­ше батыстық, не америкалық реформа жүргізу.

«Ұлттық», «мемлекеттік», «егемендік» және басқалар

Айтан

Айтан НҮСІПХАНҰЛЫ,  көсемсөзші

Үш жүз жылға созылған отарлық билеп-төстеу процесі ұғымдарды мейлінше шатастырды. Бодан халықтарға қасиетті болып келген түсініктерді отаршылдар түкке тұрғысыз, тіпті, реакциалық деп есептеді. Олар жерімізде ғана емес, санамыз бен рухымызда да тәртіп орнатты. Бұл жөнінде көп айтылды да, көп жазылды да. Респуб­ликамыз тәуелсіздік алғаннан бері шатасқан ұғымдарды қалпына келтіру, өзінің түпкі мағынасына қайтып оралту процесі жүріп жатыр. Бұл процесс аса қиын да күрделі жолдардан өтеді. Көп уақытқа созылады.

МАЙМЫЛДЫҢ БІЗГЕ КЕРЕКСІЗ ҚОҢЫРАУЛЫ ҚҰЙРЫҒЫ

Марат ҚАБАНБАЙ, жазушы

Марат ҚАБАНБАЙ,
жазушы

Біз маймыл құйрығымызға қоңырау тағып алған қызық ұлтпыз. Соңғы ғасырларда біреуін аз көріп, үшеуін тағып алдық. Тат басқан, тілі түсе жаздап тұрған ескі қоңыраулар… Қай інге бас сұқсақ та, әлгі қоңыраулар кезек-кезегімен: «Ойбай, Ұлы жүзбіз! Жоқ, Орта жүз деген мен едім! Кіші жүзді қайда қоясыңдар, оу, ағалар?!» деп, шылдырлайды да тұрады. Құлақтың етін жейтін мазасыз-ақ шылдыр… Қоңыраулы құйрықты шауып тастай алмайсың. Не құтыла алмайсың. Өйткені, өз құйрығың. Түкке керексіз феодалдық жүндес құйрық пен қоңыраулар!

Академик Рахманқұл БЕРДІБАЙ: «Бiзге тайпалық емес, ұлттық сана керек!»

raxmanАмерика Шекспирдi де бiлмейдi

– Қазақ фольклортану ғылымының корифейi ретiнде бiрiншi сұрақ эпос­тарға байланысты, аға. 1996 жылы әзiрбайжандар «Дәдәм Қорқыт» кiта­бының 1300 жылдығын тойлап өттi. Қорқыттың моласы бiзде, тойлайтын теңiздiң арғы бетiндегi әзiрбайжандар! Бұған мән берiп, «бұл қалай болды?» деп жатқан тiрi жанды көрмейсiң.

Көн қатса қалыбына немесе империялық озбырлық пен бодандық хақындағы түйткілдер

Жетпісбай Бекболатов,
Қазақ мемлекеттік университетінің аға оқытушысы

Cөйтіп, газет тілімен сөйлесек, «сәуірдің соны самалына» кеудемізді биыл осымен алтыншы рет тосып тұр екенбіз. Әңгіме кеудемізді билеген бір өкініш,бір үмітте емес, арты «құралайдың салқынына» ұлас­қалы тұрған «самалда». Хош,үйреншікті әдетке басып, тоталитаризм көбесі сөгіл­гелі бергі жеткен «жетістіктерімізді» тара­зылайықшы. Ең бастысы: таптық көз­қарасқа негізделетін мемлекеттік идеологияны мансұқ еттік, жалпы адамзатқа тән құндылықтардың басымдығын мойындадық. Жалпыхалықтық ортақ меншік те мүлде кеміп, нарыққа қарай өзгелермен бірге жеке меншік те қадам  басқалы тұр. Сонымен қатар, Орталық баспасөзге сенсек, «халықтар достығы», «интернационализм» сияқты сиқырлы сөздерден де әр кете бастаған. Ал, «даңқ­ты тарихымыз» ылғи ақтаңдардан тұрады екен. Сонда, Абай айтпақшы, «бағанағы мақтан, бағанағы қуанған, күлген сөздеріміз қайда?».

БІЗДІҢ ЗАМАНЫМЫЗДЫҢ БАТЫРЫ

Акжигит

Өмірзақ АҚЖІГІТ,
журналист

«Адамды құртуға болар, бірақ, 
жеңуге болмайды».
Э. Хемингуэй.

Иә, қадірлі оқырман біз тақырыпты дәл осылай қойдық және бұл жерде ешқандай асыра сілтеушілік жоқ деп білеміз. Философия ғылымының докторы атанған ат төбеліндей аз ғана қазақтың бірі, атақ-даңқы бір басына жететін, бірақ, ақшасы жоқ адамды пайғамбар жасына келгенде газет шығаруға итермелеген қандай күш? Ол күш — халқына деген сүйіспеншілік. Сөз жүзіндегі емес, іс жүзіндегі сүйіспеншілік. Тәуелсіздіктің бақ құсы екі жүз елу жыл дегенде басына қайта қонған халықты дұшпандары бесігінде тұншықтырғысы келді. Шетелдің ақшасына арқа сүйеген олар ақпарат майданында қазақ ұлтына қарсы жаппай шабуылға шықты. Ашық түрде және тұрақты түрде. Нарық екі өкпесінен бірдей қысқан қарапайым халық нан табудың қамымен әлек болды. Зиялыларымыз ше? Бұғып отырды. Бұғып отырдық. Бәріміз. Әлі бұғып отырмыз. Міне, он жылдан асты, майданда жалғыз, жеке батыр Алдан Айымбетов қана соғысуда. «Один в поле не воин» дейді орыстар. Жоқ, бұл ереже қазаққа жүрмейді. Жүрмейтініне Алдан ағаның ерлігі куә. Үш мың жылдық тарихында қазақ халқының тағдырын жеке батырларының ерлігі шешіп келген. Жасы күні кеше желтоқсанның 29-ына 73-ке толып отырған, терісі сүйегіне әрең ілініп тұрған, айқайламасаң естімейтін құлағы ауыр, бар қорегі қара шай мен ащы темекі Алданға күш-қуат беріп отырған қалың қазағының махаббаты, тілегі мен батасы. Халқымызда қазір «ұлттың ар-ұяты» деп атауға болатын екі-ақ адам болса, біреуі немістен туған қазақ Герольд Бельгер, екіншісі қазақтың өзінен шыққан Алдан Айымбетов. Ол бүгін өз өкіметі «менің жұмысымды істеп отыр ғой» деп ең бірінші етіп марапаттаудың орнына сый-сияпаттан мақұрым қалдырып, он жылда газетін екі рет жауып, өзегіне теуіп отырған адам. Ертеңге – аңыз. Жүз жасаңыз, Алдан аға, сіз халқыңызға әлі керексіз!