Талқы

НӘЗІР мен Сәкен неге келісе алмады?

Сейфулина1Назгүл Сапиянова,
Сәкен Сейфуллин мұражайының қызметкері

 

Кіріспе

«Астана ақшамы» газетінің (12 ақпан 2013) № 18 санында ЕҰУ «Алаш» мәдениет және рухани даму институтының директоры Амантай Шәріптің «Темірқазық» журналының жарық көргеніне – 90 жыл» атты мақаласы жарық көрді. Редакторы Нәзір Төреқұлұлының еңбегін сөз еткені құптарлық. Бірақ, негізгі еңбектері атаусыз қалып, оның орнына қазақтың Сәкенін сынаған тұсына қаламының бояуын қалың жаққан. Орысша-қазақшаға бірдей жорға Сәкенге тілмаш керек емес, керісінше тілмаш Нәзір Төреқұловқа керек: «Орынборда комиссар болып, Қазақ республикасына нұрын шашам деген – ойын сөз». «…Біздің қазақ республикасына кеңсе түзу, жергілікті халыққа жақындастыру дегенді кім ойлап отыр. Мен ойлаймын: Сейфуллин жолдастай он мың «Асау тұлпар» жазып, «пролетариат ақыны» болып, даңқын көтерген үлкен санасыз коммунис­тен екі-үш үйезде жақсы, арзан, епті кеңсе құрып берген жабайы, даңқсыз коммунист анағұрлым артық», – деп те жібереді». Бұл иран-парсы тілдерінің білгірі, оқыған интеллигенттің жазу стиліне ұқсай ма? Көзкөргендердің бәрі Нәзір қазақша білмейді дейді. Сан сырлы, алуан қырлы сөздер көмбесінен, яғни, қойыртпақ аудармадан не түсіндіңіз? Дұрысында қазақ тіліне жетік тілмаш кімге керек екен? Автор: «Бірінші кезекте «Кітаптағы 68 өлеңнің төрттен бірі әйелге арналған деп, Сәкеннің «Маржан», «Надежда, Үміт, Үмилә», «Жазғы кеште» секілді лирикалық өлеңдерін түкке тұрғысыз етеді», – деп жазады». Бар ғұмырын махаббат лирикасына арнаған ақын-жазушылар да бар. Мәселен, Мағжанның өлеңінің 90 пайызы, Жұбан Молдағалиевтің поэзиясының дені «махаббат», оны сезімі селт етпейтіндер ғана түсінбейтін шығар. Сол үшін сөгесіз бе? Шындығында жинаққа енгені осы өлеңдер (Мақала авторы «жинақтың тең жартысы» деп қойыпты). Оның өзінде Сәкен Сейфуллин «Маржан» өлеңінде саны бәленінші байдың тоқалы немесе күңі емес, азаттық алған жұмысшы, кәсіпкер қыз бейнесін сомдаған. «Тоқымашылар», «Фабрикада» өлеңдері қазақ қыздарының өндіріске жұмысқа кірулерін жаңа заман ағымында сипаттайды. Қыз-қырқынға үйір қылып көрсету – халыққа жеккөрінішті етіп, сол арқылы халық көңілін суыту Сәкенге соқтыққыштардың «қармағы».