Біздің қазақ халқы Россияда болған инородец болған жұрттардың да ғылым жағынан төмен халқы болып та жер-судың арқасында күн көріп, ойнап-күлгенге мәз болып жүріп жатыр. Бұл күн­дерде бізден басқа халықтың бәрі

Садыков-Сейдулла

Сейдулла Садықов, профессор 1991 жылғы желтоқсан айының басында үш республика басшыларының – Ресей Федерациясының, Украина мен Белоруссияның Беловежье орманында кездесуі аса маңызды бірқатар құжаттарға, оның ішінде Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру

Аманғали ҚАЛЖА-цвет

Аманғали ҚАЛЖАНОВ,  журналист. Бабаларымыз өркениетке  үлес қосты – Мырзатай аға, еліміз егемендігін алар тұста Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қасынан табылдыңыз. Елбасымыздың тәуелсіздікті орнатудағы рөлі туралы талай жерде

Әзімбай Гали

Әзімбай  Ғали, саясаттанушы Қазақстанда КСРО кезінде ұлт мектебі қалыптасты, жасыратыны жоқ,  біраз жетістіктерге  жеттік. Айталық, бүгүнгі күні әлемде сауатсыздықты әлі де жеңе алмай келе жатқан елдер бар екенін айту керек.

Мархабат б

Мархабат БАЙҒҰТ, жазушы – Көреалмаушылықты алғаш мәрте көріп тұрғандай кіртигенің нең? – деп келемеждей күлді Ежелгі Дос. – Іштарлық пен құштарлық хақында жиірек жаза­тын­дардың бірі өзің емеспісің. Сөйте тұра…   

Біздің қазақ баласына не қылғанда басқа жұрттарға теңелуі хақында біраз кеңес

Біздің қазақ халқы Россияда болған инородец болған жұрттардың да ғылым жағынан төмен халқы болып та жер-судың арқасында күн көріп, ойнап-күлгенге мәз болып жүріп жатыр. Бұл күн­дерде бізден басқа халықтың бәрі де оянып, не нәрсе өзіне пайдалы жағын ұстап, залалы жағын қоя беріп жатыр. Біздің қазақ әлгі өзінің қызығында жүр. Орыстардың бағызы білгіш кісілері айтады: осы қалыпта болса енді бір ғасырдан кейін, яғни, жүз жылдан соң, «Қазақпын» деген адам, «қазақпын» деген жұрт болмаса керек дейді. Бұлар біздің жүз жылдан соң болмайтындығымызды ешқайсысы көріп білген жоқ, алайда болса, қазақтың жүрген жүрісінен, тұрған тұрысынан шамалайды.

ҰЛТТЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚҰРЫЛЫС МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ПРЕЗИДЕНТ НҰРСҰЛТАН НАЗАРБАЕВ МОДЕЛІ

Садыков-Сейдулла

Сейдулла Садықов,
профессор

1991 жылғы желтоқсан айының басында үш республика басшыларының – Ресей Федерациясының, Украина мен Белоруссияның Беловежье орманында кездесуі аса маңызды бірқатар құжаттарға, оның ішінде Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру жөніндегі Мәлімдеме де бар, қол қоюымен аяқ­талды. Осылайша, Кеңес Одағы өзінің өмір сүруін ресми түрде тоқтатты. Бұл КСРО халықтарының өзін-өзі ұлттық айқындауы процесінің заңдылық тұр­ғыда толық аяқталуына алып келді. Ал, Қазақстан өзінің мем­лекеттік егемендік жөніндегі Деклара­циясын бұдан бір жылдай уақыт бұрын, яғни 1990 жылғы 25 желтоқсанда қабылдаған болатын. Тәуелсіз Мемлекеттер Достығын құру жөніндегі мәлімдеме мен 1991 жылғы 21 желтоқсандағы оның Хаттамасы туралы қайталап айтар болсақ, кейіннен бұл құжаттар төңірегінде әр түрлі пікір­лер айтылды. Біреулер бұл Кеңес Одағында болған Конституцияға мүлде қайшы келетін кезекті мемлекеттік төңкерістердің бірі болды деді. Тағы біреу­лер бұл кез-келген империяда болатын, олардың пікірінше, бұл жерде КСРО негізге алынып отыр, оқиғалардың болмай қалмайтын барысы әрі заңдылық деп есептеді. Үшінші біреулер Б.Ельцин, Н. Кравчук пен С.Шушкевич жағдайды пайдалана отырып, ыдыраған алып елден ірі көлемде қарпып қалуға тырысты деген жорамал жасады. Ал, төртінші біреулер жаңа құрылып жатқан мемлекеттердің бірінші басшыларының қатысуынсыз Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы құ­рыл­ғаны жөніндегі жария ету өзге рес­публикаларда тұратын халықтарды сыйламаушылықтың көрінісі болды деген пікірге келді. Жоғарыдағы ой-пікірлер мен тұжырымдардың қай-қайсысы болмасын негізсіз емес еді… 

Мырзатай ЖОЛДАСБЕКОВ, мемлекет және қоғам қайраткері: «ҚАЗАҚТЫ ҚАЗАҚ ҚАНА ЖАРЫЛҚАЙДЫ»

Аманғали ҚАЛЖА-цвет

Аманғали ҚАЛЖАНОВ, 
журналист.

Бабаларымыз өркениетке 
үлес қосты

– Мырзатай аға, еліміз егемендігін алар тұста Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қасынан табылдыңыз. Елбасымыздың тәуелсіздікті орнатудағы рөлі туралы талай жерде айтып та, жазып та жүрсіз. Десек те, оны өз аузынан естісек деген тілегіміз бар.
– Еліміз тәуелсіздік алғалы бері, мен егемендікті, ақын болмасам да жырлап келе­мін. Менің жырым да, әнім де – тәуел­сіздік. Елбасына арналған «Бәйтерек» дейтін ән де шығардым. Оның сөзін Несіпбек Айтұлы жазды. Ілгеріректе «Түркістан» газетінде «Мен Елбасының ұйқысыз түндерінің, мазасыз күндерінің куәсімін» деген сұхбатым шыққан. Шындығында да солай. 

Ұлтты құтқарып қалуға бола ма?

Айнур Толеу

Айнұр Төлеу,
журналист

Әдетте хаос есіңе түссе, гармония туралы да ойлауға тура келеді. Анығында адамзаттың тіршілігіне екеуі де қажет. Ғалымдар адамдардың энергия хаосын гармонияға айналдырғанын үлкен жетістікке балайды. Жақсы делік, хаостың соңы  Достоевский айтқан Ұлы үйлесімге айналатынына нанбасқа шара жоқ . Бірақ, бір күйдің екінші күйге айналуы оңай шаруа емес. Оған көп шығын керек: энергия шығыны, уақыт шығыны, жүйке шығыны. Жоқ,  бұл шығындар да түкке тұрғысыз. Ең үлкен шығын-болмыстың өзгеруі.

Айтайын дегенім…

life01

Сабырбек  ОЛЖАБАЙ,
журналист

ҰЯТ

Жанымның жұқалтаң жапырақтарын жауратып, бойымды түршіктірген жау­­қазын жастың жазған хаты еді. «Ойнақ­таймын деп жүріп от басқан құр­быларыма сабақ болсын, осы хатымды газетке жариялаңыздаршы, – деп басталыпты, бұралаң-бұлтарысы көп мы­на сұрқай заманда аяғын шалыс басып алған бойжеткеннің жазбасы, – Өзімнен едәуір үлкен бір жігітке өлердей ғашық болдым. Сорыма қарай ол бұрын үйленген екен. Аяғымның ауыр екенін білген соң ол менен теріс айналды. Түсік жасатуға мәжбүр болдым. Әке-шешем «Ішіңдегіден ертерек құтыл. Әйтпесе, бізге ұят болады» деді. «Бар ауыртпалықтан арылдым ғой» деп ойлағанмын. Сөйтсем, маңдайыма сор байлап алыппын ғой. «Енді, бала көтере алмайсың» дейді дәрігерлер. Ана болу бақытынан айырылған әйел затынан сорлы жан бар ма екен мына өмірде? Өлгім келеді».
Түпсіз терең ой тұңғиығына батып кетіппін. 

Ректор сайлауы: «МЫҚТЫЛАРДЫ ТАҢДАЙ МА, ӘЛДЕ ТАҒАЙЫНДАЙ МА?»

Қуандық ШАМАХАЙҰЛЫ

Қуандық ШАМАХАЙҰЛЫ,
журналист

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі ұсынған мем­лекеттік ЖОО ректорлерін та­ғайын­даудың жаңа ережесі құп­тар­лық қадам деп білеміз. Мұндай ережені ен­гізудегі мақсаттарының өзін құ­зырлы министрліктің айқындық пен ашықтықты қамтамасыз ету ретінде тү­сіндірулері орынды мәселе. Бүгінге дейін ЖОО ҚР Білім және ғылым ми­нистрінің дербес шешімі негізінде тағайындалып келгені мәлім. Биылдан бастап мемлекеттік  ЖОО-дағы барлық ректор баламалы түрде сайланып барып, тағайындалады екен. Ашық конкурс түріндегі іріктеуді ға­лым­дардан, бизнес құрылымдардан, жергілікті атқару органдары және қоғам өкілдерінен құралған  универ­ситеттің Қадағалау кеңесі өткізеді деп атап көрсетілген.

Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам… немесе адамзат тарихы неге бұрмаланды?

Габб

Cовет‑Хан  Ғаббасов,          
жазушы‑дәрігер

Бүгінге дейін айтылып келген, Адамзат өркенниеті – Қытайдан – Индиядан – Парсыдан – Египеттен – Грекиядан – тарапты‑мыс дейтін, жаңылтпаш тәрізді жайдақ пікірлердің өтірік екені ашылып жатыр. Өйткені, қазіргі адамзаттың азып‑тозуын тоқтататын, тек «шындық» қана емес, енді, тіпті, нағыз «ақиқаттың» өзі ғана қажет екенін, уақыт тынысы талап етіп отыр. Халық даналығы айта­тын;‑ «Өтіріктің – құйрығы бір‑ақ тұтам» – дейтін тұ­жы­рымның ғұмыры – европацентризмнің кеудем­соқтығымен – сан ғасырға созылып,  бұдан ары жалғас­тырудың соңы – жер бетіндегі ‑ ақырзаман сипаттарын елестетуде. Кешегі – «сунами», бүгінгі – әр түкпірлерде қылаң берген «топан судың» басуы, емдеп алуға көн­бейтін – «спид» пен «құс тұмауы» – тәрізді лаңдардан, адамзат қауымы ой түймесе болмайды. Сонда, осыншама келеңсіздіктің пайда болуының себебі не? Адамзат тарихындағы қателіктің көзі қайсы? – дейтін заңды сауалдар туындайды. Міне, осы себептерді ашпай, болып жатқан сал­дарлардан құтылу қиын. Ендеше, «себептің көзі ‑ қателік» екен?!.  Ол – «кімнің қате­лігі» – дегенде, – «Адамзаттың өткен‑кеткені» – көз алдыңа келсе, «ненің қателігі» ‑ десек, сөзсіз – «Табиғат тыл­сымдары мен заңдылықтары» – еске оралады. Бірақ, жоғарыдағы айтылған ақырзаман сипаттары, тек жер бетінде ғана болып жатқандықтан, күллі табиғаттағы тұрақты заңдылықтардың қаз‑қалпында екенін байқасақ, онда «қателікті» – тек «адамзат қауымының өркенінен» – іздегеніміз жөн сияқты. Сондықтан да, адамзат тарихындағы «шындықты» – саралап, алдау мен арбауды қаламайтын «ақиқатты» – адақтауға тура келеді. 

Ұлт мектебінің даму барысы және мәселелері

Әзімбай Гали

Әзімбай  Ғали,

саясаттанушы

Қазақстанда КСРО кезінде ұлт мектебі қалыптасты, жасыратыны жоқ,  біраз жетістіктерге  жеттік. Айталық, бүгүнгі күні әлемде сауатсыздықты әлі де жеңе алмай келе жатқан елдер бар екенін айту керек. Мәселеңки, Индияда, Пәкістанда, көптеген араб елдерінде әлі сауатсыз не шаласауатты адам көп. Индияда сауатсыздар үлесі 30%, Пәкістанда – 45%, Бангладеште – 42%. Көптеген араб елдерінде сауатсыздық биік  деңгейде және сауатсыздық қайтадан өсіп келеді. Ал, Джибути, Йемен, Ирак Мароккода сауаттылық Араб мемлекеттерінің орта деңгейінен де төмен. Өткен жазда мен Шарм-АшШейхте жергілікті отельдің  мысырлық қызметкерінен араб сөзінің жазылуын сұрап едім, кешегі кетпеншінің тым төмен сауатты екенін байқадым[1]. Бізде болса сауаттылық 99%, әрбір төртінші қазақтың  жоғары білімі бар. Сансыз ғылым докторлары шетелде ағылшынша пікірталасқа жарамайды, мақала жарияламақ түгіл, дербес пайым айтпас, тойда тост қана айта алады. Сонымен, бірге ғылыми атағы  болмаса да қазақтың зиялылары қауымның маңызды бөлігі. Олардың қатарына діндәрлық интеллигенция, дін саласының интеллектуалдары, үлемдері елдің руханиятының сақталуына көп септігін тигізіп келеді.