…Ал енді қазақтың рухы, мінезі, талабы, жігері қандай? Мәдениетті Европаға, тез жетілген Японияға қазақтың мінезі жанаса ма? Европа адамы табанды. Жабысқақ, ісшіл, зерек, ерінбейтін жан себіл келеді. Япония да сондай

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзі Қымбатты отандастар! Баршаңызды ең ұлы мерекеміз, әрі елдігіміздің асқар асуы – Тәуелсіздіктің 25 жылдығымен шын жүректен

Дина Имамбай, әлеуметтанушы Тәуелсіз Қазақстан Республикасы жаңа мыңжылдықта көптеген сын қатерлерге тап келіп отыр. Алдағы уақытта ұлттық мемлекет болып сақталып қалу-қалмау мәселесі қазақтың қазақ болып қалуына тікелей байланысты. Елдің, қоғамның,

Дина цв

Дина Имамбай, әлеуметтанушы Бүгінгі күні дүниежүзі бойынша этникалық факторлар өзектілене түсуде. Бұл ең алдымен жаһандану үдерістеріне, әлем елдерінің интеграциялануына, геосаяси мүдделерден туындаған миграциялық үдерістердің күрделі сипат алуына және т.б. этникалық

c1

Үмбетхан Сәрсембин, философия ғылымдарының  кандидаты Ұлттық сана ұлт руханиятының негізі. Ұрпақтан-ұрпаққа тарихтың білімі, тұлғалар тағылымы,  ұлттық тәрбие арқылы беріліп отырады. Ұлттық сананы ұлт руханиятының өзегі дейтін себебіміз, тарихта қазақты ұлт

Қазақ қашан жетіледі

…Ал енді қазақтың рухы, мінезі, талабы, жігері қандай? Мәдениетті Европаға, тез жетілген Японияға қазақтың мінезі жанаса ма? Европа адамы табанды. Жабысқақ, ісшіл, зерек, ерінбейтін жан себіл келеді.
Япония да сондай тірі, пысық, жігерлі жұрт. Біздің қазақ ше? Өзімізден озық жұрттарда жоқ «жақсы» мінездің бәрі бізде: керенау, кежір жалқау, салқам, табансыз, басын бастап, аяғын тастап жүре беретін, жуырда селт етіп ұмтылмайтын, өзіне өзі сенбейтін, өлі сүйектік, ездік – бәрі біздің ауылда, қайтіп үміт қыларсың?!

Ұлы даладағы мыңжылдық тарихтың жаңа дәуірі

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына арналған салтанатты жиналыста сөйлеген сөзі

Қымбатты отандастар!
Баршаңызды ең ұлы мерекеміз, әрі елдігіміздің асқар асуы – Тәуелсіздіктің 25 жылдығымен шын жүректен құттық­таймын!
Біз 1991 жылы 16 желтоқсанда Тәуел­сіздігімізді жер жүзіне жариялап, күллі әлемге паш еттік.
Алдымен көне түріктің бөрілі байра­ғының мұрагері – Көк Туымызды Біріккен Ұлттар Ұйымының төрінде желбіреттік.
Әнұранымызды әлем көгінде әуелет­тік, Елтаңбамызды мәңгілік мөрге айнал­дырдық.

ҚАЗАҚ ҚАЙТКЕНДЕ ҚАЗАҚ БОЛЫП ҚАЛАДЫ?

Дина Имамбай,
әлеуметтанушы

Тәуелсіз Қазақстан Республикасы жаңа мыңжылдықта көптеген сын қатерлерге тап келіп отыр. Алдағы уақытта ұлттық мемлекет болып сақталып қалу-қалмау мәселесі қазақтың қазақ болып қалуына тікелей байланысты. Елдің, қоғамның, бүкіл бір ұлттың тағдыры айқындалатын тұста билікке де, әрбір жеке адамға да артылатын жауапкершілік жүгі ауыр. Қазақтықтан айрылмау – қазақтың ұлттық болмысы, дүниетанымы, тілі, ділі, мәдениеті мен дәстүр-салтынан, ұлттық рухтан айрылмау мәселесі. Бұл – өзімізді өзіміз жоғалтып алмау мәселесі. Бұл – ата-бабамыз аманаттап кеткен ұланғайыр жерден, бүкіл байлық пен қазынадан айрылмау мәселесі. Бұл мемлекет құраушы ұлт – қазақтың тағдырының мәселесі. Ендеше, қазақтың қазақ болып қалуы үшін бізге не істеу керек? Міне, осы саналы қазақ қауымын ойландырып, толғандыратын сұрақтар төңірегінде «Келелі кеңесте» әл-Фараби атындағы ҚазҰУ оқытушысы, философия ғылымдарының докторы Берік Аташ,  әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Жалпы және қолданбалы психология кафедрасының доценті, психология ғылымдарының кандидаты Жарас Сейітнұр, аталмыш университеттің оқытушысы, саясаттану ғылымдарының докторы Сейілбек Мұсатай, белгілі кәсіпкер Ахметбек Нұрсила және ақын, «Ақиқат» журналының Бас редакторы Аманхан Әлімұлы ой өрбіткен еді. 

ҰЛТ ІСІНДЕ ҰСАҚ-ТҮЙЕК ЖОҚ немесе ҚАЗАҚ ТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ ЕКІНШІ КЕЗЕҢІ БАСТАЛДЫ

Дина цв

Дина Имамбай,
әлеуметтанушы

Бүгінгі күні дүниежүзі бойынша этникалық факторлар өзектілене түсуде. Бұл ең алдымен жаһандану үдерістеріне, әлем елдерінің интеграциялануына, геосаяси мүдделерден туындаған миграциялық үдерістердің күрделі сипат алуына және т.б. этникалық негіздегі мәселелерге тығыз байланысты. Ұлттық сананың өсуі нақты іс-әрекеттерге себеп болып, жаһанның географиялық картасына өзгерістер енгізілуі тоқтайтын емес. Мұның бәрі ұлттық үрдістердің әрбір мемлекет үшін маңыздылығын көрсетеді. Өйткені, кезінде ұлтшылдық қасиеттерін жоғалтуы, оған қоса элитаның космополиттігі кейбір ұлттардың тарих сахнасынан жойылып кетуіне әкеп соққаны мәлім. Сондықтан ұлттық үрдістерді жандандырудың басты мақсаты – біртұтас ұлттық мемлекеттің ұстындарын нығайту. Қазақстанның бүгінгі күнгі нақты жағдайы да ұлттық үрдістерді жаңғыртуды, ұлттық біртектілену үдерісін мақсатты түрде жүзеге асыруды талап етеді. Ұлттық мемлекетте барлық сала ұлттық мүддеге негізделіп жүргізілуі тиіс. Сонда ғана заманауи ұлттық мемлекеттің үлгісіне қол жеткізуге болады және бұл қазақтың қазақ болып сақталып қалуының бір шарты. Қазақстандағы ұлттандыру үдерісі, өзекті мәселелері мен одан шығу жолдары жайында танымал қоғам қайраткері, саясаттанушы, Айдос Сарым мырзамен сұхбаттасқан едік. 

ҰЛТТЫҚ САНА немесе «Орыс тәрбиесін алған бала ұлт қызметкері бола алмайды»

c1

Үмбетхан Сәрсембин,
философия ғылымдарының 
кандидаты

Ұлттық сана ұлт руханиятының негізі. Ұрпақтан-ұрпаққа тарихтың білімі, тұлғалар тағылымы,  ұлттық тәрбие арқылы беріліп отырады. Ұлттық сананы ұлт руханиятының өзегі дейтін себебіміз, тарихта қазақты ұлт ретінде сақтап қалған дүние ұлттық сана, ұлттық сананың рухы. Ұлттық сана ұлттың рухани әлемінде сақталып, ұрпаққа рухани дүниелер арқылы беріліп отырғандықтан да тарихтың қиын кезеңдерінің өзінде елдің бірлігі жоғалмаған. 

ҚАЗАҚ НЕГЕ ТОЙШЫЛ? немесе ойлау жүйесінің төрт күйі турасында

Серик Ергали

Серік Әбдірешұлы, 
психология ғылымының магистрі

Сезімкүй/эмоция дегенің бәрінде бірдей болғанмен, бірақ ой алуан… адамдар алуан… жұмыстар түрліше…әр алуан нәтиже.
Роберт Киосаки
Халқымыздың күйі мен қоғамның жайын тану үшін «тұрмыстың сананы» билейтінін ескере отырып, әлеуметтік сана деген психологиялық категорияның ауылына ат басын бұрып отырмыз.  
Әлеуметтануда: қоғамды тапқа және әлеуметтік топтарға (жастық, экономикалық, кәсіби, құқықтар мен міндеттер жүйесі, әлеуметтік мәртебе) бөлу орын алған. Қазіргі қоғамда қоғамдық еңбек бөлінісі, жекеменшік қатынастар, басқа да факторларға сай әлеуметтік жіктелу және ықпалдасу үдерісіне қарай араларында әріптестік, бәсекелестік немесе қақтығыс туындайтын, дегенмен, демократиялық принциптермен реттелетін әртүрлі жіктер мен топтар қалыптасады – делінген. Ғылыми қаптаған анықтамаларға барыспай-ақ, өзіміздің қарапайым қауашаққа шақталған ұғыммен қарағанда, жұртшылық өзінің кәсібі мен тірлік көзіне қарап, түрлі топтар мен жіктерге бөлінеді. Бұлардың ішінен біз тек қана ХХІ ғасыр белгілеп отырған тірлік көзін 4 жүйеге бөліп қарастыру арқылы, жұрттың да сол 4 түрлі ойлау жүйесі мен санаға жіктелетінін қарастырғымыз келіп отыр. Бұны қарастыру бізге не береді? Біздің халқымыздың саналық сапасы мен оның сезім-күйін танумен бірге оны шыңдауға мүмкіндік бермек.

Қазақ бәсекеге қабілетті ҰЛТ па?

011

Мәулен Құдайқұлов, профессор,
Жақан Молдабеков, профессор,
Мәулен Әжіқанова, экономист

Қабілеттілік туралы мәселе – ең күрделі де маңызды әлеуметтік-ғылыми проблемалардың бірі. Оның сипаты мен заңдылықтарын, түрлері мен жетілдіру жолдарын адамның іс-әрекетімен (қаре­кетімен) және мақсат-мұратымен байланысты зерттеумен философтар мен экономистер, психологтар мен педагогтар ұдайы ұзақ жылдар бойы шұғылданып келеді. Қабілеттілік – адамның әлеуметтік-психологиялық күйі­нің ерекше  қуатты әрі қасиеті. Қабі­леттілікті дамыту қажеттіліктен → мотивтен → қызығушылықтан → темпераменттен → мінез-құлықтан → мақсаттан → қа­рекеттен туындайды. Оның пси­холо­гиялық-танымдық негізі сезіну, қабылдау, елес, зейін, ес, қиял, ойлау, сөйлеу, қарекет сияқты оның құрамдас түрлерінен және түрлі жүйесінен түзі­летіні белгілі. Тұлғаның қабілетті қыз­меті аталынған қасиеттердің функционалды жүйесінің жиынтығынан құ­ра­лады. Функционалды қызмет алуан, құбылмалы. Десек те, ол адам бол­мысының а) белсенділігіне, еңбегінің өміршеңдігі мен өнімділігіне, ә) табиғи және тарихи-мәдени ортаға бейімделу мүмкіндігіне, б) өзін-өзі жетілдіру тәсіл­деріне тәуелді. 

Экстремистік діндарлық

Аманкелді Айталы,
философия ғылымдарының 
докторы, профессор

Ғасырлар тоғысында әлеуметтанушы америкалық ғалымдар Дж. Нейсбит пен П.Абурдин 2000 жылы ХХI ғасырдың алғашқы жылдарындағы әлемдегі ең басты, ықпалды, жаһандық сипаттағы он бағыттың (мегатенденциялар) ішінде тілдік патриотизм мен діни қайта жаңару үрдістерін атады. Ал, БҰҰ қолдауымен 2003 жылы дайындалған «Әлем болашағы пішіні» атты еңбекте де он төрт басты үрдістердің екеуі діни және ұлттық жағдайларға байланысты: радикалды ислам идеологиясының дамуы және этностық өзін-өзі тану саясатының күш алуы. Ұлттық және діни мәселелердің ықпалының өсуін сарапшылар XXI ғасырда отаршылдыққа қарсы күрестің жаңа толқынының басталуымен түсіндіреді. Егер, бірінші толқын экономикалық және саяси тәуелсіздікке қол жеткізу болса, отарсыздану зымыранының екінші сатысы мәдени және әлеуметтік тәуелсіздіктен арылу болып отыр. Дінге оралу, рухани тәуелсіздікке қол жеткізу мүмкіндігі, сонымен бірге, діндарлық, құндылықтарды біржақты қабылдайтын, сыңаржақ бағыт ұстанатын күштерге де негіз болды.