MG_5964-735x400

Өнер – қасиетті дүние. Ал ата-бабаларымыздан бастау алған өнегелі өнерімізді, қазақ халқының терең ойлы шығармашылығын Тәуелсіз еліміздің төрінде паш ету Елбасының көздеген мақсаттарының бірі. Осы тұрғыда жақында өткен «Ана тілі

«Галстук» еуропаша киімге жарасады. Бірақ, біз бұл арада ол туралы айтайық деп отырған жоқпыз. Біз «саяси галстук» туралы айтпақпыз. «Саяси галстуктің» не екенін білгіңіз келсе, мына төмендегілерді оқыңыз. Көне Ресейде

Dina Imanbaeva

Дина ИмамбаЙ, әлеуметтанушы Биыл 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің 30 жылдығы Тәуелсіздіктің 25 жылдығымен тұспа-тұс келіп отыр. Тәуелсіздікке тегеурін берген, ұлттық намыс пен оның болашақ тағдыры сынаққа түскен сол күндер туралы

Айталы1

Амангелді  Айталы, профессор Ерекше саяси құбылыс Кеңестік Қазақстанда 80-жылдары сырт көзге ұлттар арасында түсіністік қатынас қалыпты, достық пен сыйластық үйреншікті жағдайға айналған,  халықтың партияға сенімі берік, мазасыздануға негіз жоқ сияқты

Рахметов-цв

Құрманғазы Рахметов, «Нағыз Желтоқсан» қоғамдық  қорының президенті Желтоқсанның жетінші жылдығы да жақындап қалған кез. Олжас Сүлейменов ағамыздың үлкен көмегінің арқасында Виноградов көшесінде бой көтерген «Демократия Үйінің»  екінші қабатынан «Желтоқсан» қоғамдық

«ИНТЕРНАЦИОНАЛДЫҚ КЕҢЕС ГАЛСТУГІ» және ТҮРКІСТАНДАҒЫ КЕҢЕС ШОШҚАЛАРЫ

«Галстук» еуропаша киімге жарасады. Бірақ, біз бұл арада ол туралы айтайық деп отырған жоқпыз. Біз «саяси галстук» туралы айтпақпыз. «Саяси галстуктің» не екенін білгіңіз келсе, мына төмендегілерді оқыңыз.
Көне Ресейде «Столыпинский галстук» деген бейнелі сөз бар болатын. Бұл сөз патшалық Ресейдің ең беделді министрлерінің бірі Столыпиннің көптеген адамдарды дарға асып өлтіруіне байланысты шыққан. Ол кезде «Столыпин галстугін киді» деген сөз, ол адамның дарға асылып өлтірілгенін білдіретін…

АЛАШТЫҢ АРДАҚТЫ ҰЛЫ (Қуғында өткен ғұмыр)

озганбаев

Өмірзақ ОЗҒАНБАЕВ,
профессор

Биылғы жылдың рауандап атқан бір таңының шуағы қазақтың біртуар ұлы, қоғам және мемлекет қайраткері Әлихан  Бөкейханның 150 жылдық мерейтойына түсті. Олай дейтін себебіміз, ұлы тарихи тұлғаның айтулы мерекесі ЮНЕСКО көлемінде тойланбақ. Халықаралық ұйымның кезекті 38-ші сессиясында қабылданған қаулыда осылай делінген. Көзі тірісінде: «Тірі болсам, хан баласында қазақтың қақысы бар еді, қазаққа қызмет қылмай қоймаймын» деген сөзін ісімен дәлелдеп кеткен, есімі ел аузында аңызға айналған тұлға Әлихан Бөкейханның қым-қиғаш тағдырлы жолы өзі сүйген қазағының көз алдында сайрап жатыр. Ол жүріп өткен жолдардың шыр­ғалаңы – қазақтың азаттығын аңсау, тәуелсіздікке ұмтылған қазақ елінің қиын уақыттарымен байланысты болатын. Маңдайына жазылған тағдыры болар, біліммен қаруланған ұлтжанды азаматтың өмір сүрген дәуірі – ел басына қиын-қыстау күн туған, алмағайып заманның аумалы-төкпелі тұстарымен сабақтас. Төре тұқымының төрінде туып, төренің есігінде жүрген құл-құтанның қамын ойлау-тек Әлихандай абзал азаматтың бойына қонған өзгеше қасиет тәрізді. Адам адамға ұқсағанымен, өзгеден айрықша көрінетін мінезімен не қылығымен ерекшеленеді. Бала Әлиханның да өзгелерден ерекшелігі, оның адалдығы, жалған сөйлемеуі, кісі қақысын жемеуі тәрізді жақсы қасиеттер. Ұлтын сүйген жүректің өз арнасынан ауытқымай, ұлтын сүйіп өмірден өтуі екінің бірінің басына қона бермейтін бақ. 

ЖЕЛТОҚСАН КӨТЕРІЛІСІ – АЛАШ ҚОЗҒАЛЫСЫНЫҢ ЗАҢДЫ ЖАЛҒАСЫ

Dina Imanbaeva

Дина ИмамбаЙ,
әлеуметтанушы

Биыл 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісінің 30 жылдығы Тәуелсіздіктің 25 жылдығымен тұспа-тұс келіп отыр. Тәуелсіздікке тегеурін берген, ұлттық намыс пен оның болашақ тағдыры сынаққа түскен сол күндер туралы  анықтап білуге, терең ұғынуға талпыныстар бар. Желтоқсан көтерілісі көлемі және ұлттық мүддені қозғауы жағынан Кеңестер Одағындағы демократиялық қозғалыстардың көшбасшысы болды. Ол одақтас республикалардың тәуелсіздік шеруін бастап берді (Баку, Тбилиси, Вильнюс оқиғалары). Олар осы үшін де  Желтоқсан көтерілісіне борыштар. Алайда, көтеріліс құпиялары толығымен ашылған жоқ, қайшылықтар көп.  Тәуелсіздікке жол ашқан, ұлттық рухты дүр сілкіндірген Желтоқсанға жаңа көзқарас, саяси, құқықтық, тарихи тұрғыдан лайықты баға қашан берілмек?  Тәуелсіздік дегеніміздің өзі ең алдымен Желтоқсан емес пе? «Келелі кеңестің» Желтоқсан көтерілісіне арналған кезекті отырысында осы сұрақтар талқыға түсті. Кеңеске «Ұлт тағдыры» қозғалысының төрағасы Дос Көшім, желтоқсаншылар – жазушы Талғат Айтбайұлы, философ-публицист Әбдірашит Бәкірұлы, қоғам қайраткері Геройхан Қыстаубай, қолөнер шебері, ұста Айтберген Құлментегі, ақын Болат Шарахымбай, Республикалық «Желтоқсан ақиқаты» қоғамдық қозғалысының төрағасы Болат Құрымбаев және «Ақи­­қат» журналының Бас редакторы, ақын Аманхан Әлімұлы қатысты. 

Желтоқсан – 1986: саяси қарсылықтың мәні мен сабақтары

Айталы1

Амангелді  Айталы,
профессор

Ерекше саяси құбылыс

Кеңестік Қазақстанда 80-жылдары сырт көзге ұлттар арасында түсіністік қатынас қалыпты, достық пен сыйластық үйреншікті жағдайға айналған,  халықтың партияға сенімі берік, мазасыздануға негіз жоқ сияқты еді. Ұлттардың бірлігі, аралас некелер, олардың бір-бірімен сіңіскені соншалықты, тіпті, бөліну, метрополияға қарсылық туралы ойлаудың өзі мүмкін емес сияқты болды. Міне, осы ұлттар достығының лабораториясында күтпеген жарылыс болды. Бұл қарсылық сырттай Қазақстанды басқаруға орталықтың елдің экономикасын, мәдениетін, менталитетін білмейтін адамды жіберуіне байланыс­ты болды. Бірақ, бұл оның негізгі себебі емес, сылтау ғана еді. Сол заманғы саяси жағдай  үшін бұл күтпеген, тек Кеңес Одағындағы емес, әлемді дүр сілкіндірген, барлық демократиялық күштердің назарын аударған Уақиға болды.  «Желтоқсан уақиғасы», «Алматы уақиғасы» атанып бұл қарсылық тарихқа, ғылыми еңбектерге де енді. «Дегенмен бұл қандай Уақиға еді?» – деген сауал туады. Философияда табиғат пен қоғам ірілі-уақты физикалық, химиялық, биологиялық, геологиялық, экологиялық, әлеуметтік, саяси тағы басқа да уақиғалардан тұрады. Болмыстың өзі бір-бірімен ықпалдасып жатырған уақиғалар. Олар бір-бірімен іштей байланыста: болашақ бүгінгі күннен бастау алса, бүгін өткеннің жалғасы, қорытындысы. Бірақ, тарихи процесс түзу сызық емес. Бүгінгі күн кешегінің жалғасы ғана емес, сарапшысы, болашақты айқындаушы. 

Ақиқат тіл қатқанда, шындық барарға жер таппайды, өтірік – зым-зия! (қаз-қалпында)

Рахметов-цв

Құрманғазы Рахметов,
«Нағыз Желтоқсан» қоғамдық 
қорының президенті

Желтоқсанның жетінші жылдығы да жақындап қалған кез. Олжас Сүлейменов ағамыздың үлкен көмегінің арқасында Виноградов көшесінде бой көтерген «Демократия Үйінің»  екінші қабатынан «Желтоқсан» қоғамдық бірлестігіне де бір бөлме бұйырып, сол жерге көшкенімізге бірталай уақыт болған. Бас қосып отыратын өзіндік бір ша­ңырақтың болғаны жұмыстарымыздың реттелуіне септігін тигізіп, алыстан ат арытып келіп жатқан желтоқсандықтарға өзіндік бір күш жігер бергені рас. Желтоқсандықтардың ғана емес, Қазақстанды мекендеген ұлттар мен ұлыстардың (диаспоралардың) мәдени орталықтары, әртүрлі қоғамдық ұйымдар мен партиялардың ортақ үйі болған «Демократия Үйі», сол заманның қасиеті ерекше ғимараты болып көрінетін. Екінші қабаттағы жиналыс залында күнделікті әртүрлі басқосулар мен қызу айтыс-тартыстар, құзырлы орындардың «елшілері», БАҚ (камералары мен микрофондарын арқалаған) журналистері мен тілшілерден үзілмейтін. Қысқасы, нағыз азаматтық қоғам қалыптастырушылардың мекені еді.

ОТАРШЫЛДЫҚТЫҢ КІСЕНІН ҮЗГЕН КӨТЕРІЛІС 1916 жыл: КҮНГЕЙІ мен КӨЛЕҢКЕСІ

Колбаев

Тілеу Көлбаев,
профессор

Биыл елімізде ерекше атаулы жыл Қазақстан мен Орта Азиядағы ұлт-азаттық көтеріліске – 100 жыл. Ғасырлар бойы азаттық аңсаған қазақ даласында халыққа тізесін батырған билікке қарсы көптеген көтерілістер болған. Аталған өңірлерді түгелге дейін қамтыған бұл көтеріліс, ең алдымен, патшалық Ресейдің көптеген жылдар бойы жүргізіліп келген, ал, 1914 жылы басталған бірінші жаһандық соғысқа байланысты бұрынғыдан әрі күшейе түскен отарлық қанау саясатына қарсы бағытталды. Осы көтерілісте Ресей боданында болған дала халықтары алғаш рет толық мәндегі азаттықтың ұранын көтерді. Езгідегі халық қолына қару алып, патшаға қарсы шықты.

ҰЛТ ЖЕТІСТІКТЕРІ ОНЫҢ МЕНТАЛИТЕТІНЕ ТӘУЕЛДІ

Кемел Мырзагелді, профессор,
Гүлнар Байгелди, MBA  магистрі

Ұлттық менталитет – ұлттың санасының биіктігі, өзіндік даналығы, оның жедел дамуының қуат көзі. Қазақстан халқын рух биіктігіне жетелеуге; қазақ қалпын, оның мінезін жаңа заман арнасында көштен қалмайтындай етіп қалыптастыруға, зиялылықты ту етіп, ұлт қамын өз қамымен қатар ойлайтын ел азаматтарының бәрі міндетті. Пассионарлыққа жеткен елдердің құпиясы – адам факторы, таңдау еркіндігі мен оны айқындаудағы сенімділік.

Расымен, біз қайда барамыз, кімбіз?!.

Айнур Толеу

Айнұр ТӨЛЕУ, 
журналист

Барлық халықтың мәдениеті амандықтан басталады. Қоғами өмірге енді қадам басқан үш жасар балаға біз ең алдымен үйге келген қонаққа амандасуды үйретеміз. Тілі шыққан баланың жөнді біліп, жоралғыны түсініп тұрғанына, түсінбесе де адамдық тәртіпке сай қалыптасқан мәдениеттің алғашқы әліппесін білгеніне не жетсін? Солай емес пе? Бірақ, сол мәдениеттің әліппесі деп қарап отырған амандасудың өзін де батыстандырып алғанымызды байқадық па екен, әлде байқамадық па? Бұл күнде кімнің жолы қандай екенін парықтап жатқан ешкім жоқ.